އިންސާނުން އުދުހުމުގެ ހުވަފެން ދެކެން ފެށީ މިއަދަކު އިއްޔެއަކު ނޫނެވެ. ނަމަވެސް، އެ ހުވަފެނުގައި ކުލަޖައްސައި، އަމަލީ ގޮތުން ވައިގެ ތެރޭގައި އުދުހިލުމަށް އެންމެ ފުރަތަމަ ސައިންޓިފިކް ހޯދުންތަކެއް ހޯއްދަވައި، އެކަން ތަޖުރިބާކުރެއްވި ބޭފުޅަކީ މީލާދީން 9 ވަނަ ޤަރުނުގައި އަންދަލުސް (މިހާރުގެ ސްޕެއިން) ގައި އުޅުއްވި މުސްލިމް ޢާލިމް ޢައްބާސް އިބްނު ފިރުނާސް އެވެ. އޭނާއަކީ ހަމައެކަނި އުދުހުމުގެ މާހިރެއް ނޫނެވެ؛ އޭނާއަކީ އޭގެ އެތައް ސަތޭކަ އަހަރު ފަހުން އައި 'ރެނެސާންސް' ޒަމާނުގެ މުފައްކިރުންނަށްވުރެ މާ ކުރިން އުފަންވި "ޕޮލީމެތު" އެކެވެ.

މީލާދީން 810 ވަނަ އަހަރު އަންދަލުސްގެ ރޮންޑާއަށް އުފަންވި ޢައްބާސް އިބްނު ފިރުނާސް އަކީ އިންސާނިއްޔަތުގެ ތާރީޚު ދުށް އެންމެ ނުފޫޒުގަދަ އެއް ސައިންސްވެރިޔާއެވެ. އޭނާ މީލާދީން 887 ގައި އަވަހާރަވިއިރު، ދުނިޔެއަށް ދޫކުރެއްވީ އުދުހުމުގެ އިލްމާއި، ފަލަކީ އިލްމުގެ އާދަޔާޚިލާފު ހޯދުންތަކެކެވެ.

ދިރިއުޅުއްވުމާއި ޢިލްމީ ޤާބިލުކަން

ޢައްބާސް އިބްނު ފިރުނާސް އުފަންވެވަޑައިގަތީ މީލާދީން 810 ވަނަ އަހަރު، އަންދަލުސްގެ ރޮންޑާ އަށެވެ. އޭނާ ބޮޑުވެވަޑައިގަތީ ކުރުދޫބާ (Cordoba) ގައެވެ. އެއީ އޭރުގެ އިސްލާމީ އުންމަތުގެ ޢިލްމީ އަދި ސަގާފީ މަރުކަޒެވެ.

އޭނާއަކީ ތޫނުފިލިކަމުގެ ނަމޫނާއެކެވެ. އުދުހުމުގެ ދާއިރާގެ އިތުރުން އޭނާ ވަނީ ތަފާތު އެތައް ދާއިރާއަކުން އީޖާދުތައް ކުރައްވާފައެވެ:

ފަލަކީ ޢިލްމު (Astronomy): އޭނާގެ ގޭގައި އުޑުމަތީގެ ތަރިތަކާއި، ވިލާގަނޑާއި، ގުގުރުމާއި ކުލަވަރުތައް ފެންނާނެހެން "ޕްލެނިޓޭރިއަމް" އެއް ފަރުމާކުރެއްވިއެވެ.

ބިއްލޫރި އީޖާދުކުރުން: ހިލައިން ސާފު ބިއްލޫރި އުފައްދާނެ ގޮތް އޭނާ ހޯއްދެވިއެވެ. މިއީ މިއަދު އަޅުގަނޑުމެން ބޭނުންކުރާ އައިނާއި ބިއްލޫރި ތަށި ފަދަ ތަކެތީގެ އަސާސެވެ.

މީޤާތު (Clockwork): ވަގުތު ބެލުމަށްޓަކައި "އަލް-މަޤާތާ" ނަމަކަށް ކިޔާ ފެނުން ހިނގާ ގަޑިއެއް އޭނާ އީޖާދުކުރެއްވިއެވެ.

ތާރީޚީ އުދުހުން: ޖަބަލުލް އަރޫސްގެ ތަޖުރިބާ

ޢައްބާސް އިބްނު ފިރުނާސް އުދުހުމަށް ޝައުޤުވެރިވީ ދޫނިތައް އުދުހޭ ގޮތް ވަރަށް ގާތުން ބައްލަވައި ދިރާސާކުރެއްވުމަށްފަހުއެވެ. މީލާދީން 875 ވަނަ އަހަރު، އޭނާގެ އުމުރުފުޅުން 65 އަހަރުގައި، އޭނާ ބޮޑު އިޢުލާނެއް ކުރެއްވިއެވެ. އެއީ އޭނާ އަމިއްލައަށް ފަރުމާކުރި "ފިޔަގަނޑެއްގެ" އެހީގައި އުދުހޭނެ ކަމުގެ އިޢުލާނެވެ.

ތައްޔާރުކުރެއްވި އުދުހޭ މެޝިނަކީ:

ލަކުޑީގެ އޮނިގަނޑެއް: ލުއި އަދި ވަރުގަދަ ލަކުޑި ބޭނުންކޮށްގެން ހެދި އޮނިގަނޑެއް.

ފަށުވި ފޭރާން: ވައިގެ ތެރޭގައި ހިފެހެއްޓުމަށްޓަކައި ފަށުވި ފޭރާން (Silk) ބޭނުންކުރެއްވި.

ދޫނީގެ ފަތް: ވައިގެ ދެކޮޅުވެރިކަން ކުޑަކުރުމަށްޓަކައި އަސްލު ދޫނީގެ ފަތްތައް މުޅި ފިޔަގަނޑުގައި ހަރުކުރެއްވި.

ކުރުދޫބާގެ 'ޖަބަލުލް އަރޫސް' (Mount of the Bride) ފަރުބަދައިގެ މަތިން، އެތައް ހާސް ބައެއްގެ ކުރިމަތީގައި އޭނާ ފުންމާލިއެވެ. ހައިރާންކުރުވަނިވި ގޮތަކަށް، އޭނާ ވަނީ ވައިގެ ތެރޭގައި ދޫންޏެއް ފަދައިން ބައެއް ރިޕޯޓްތައް ބުނާގޮތުން 10 މިނެޓަށްވުރެ ގިނަ އިރު އުދުހިފައެވެ.

ނަގޫ ގެ މުހިންމުކަން: އެއިރޯނޮޓިކްސްގެ ބިންގާ

އުދުހުމަށްފަހު ބިމަށް ތިރިކުރަން އުޅުމުގެ ތެރޭގައި، އޭނާއަށް ބާރަށް ވެއްޓި ބޮޑެތި އަނިޔާތަކެއް ވިއެވެ. ބުރަކަށީގެ ކަށިގަނޑަކަށް ލިބުނު މި އަނިޔާއާއެކުވެސް، އޭނާގެ އިލްމީ ސިކުނޑި މަސައްކަތް ހުއްޓައެއް ނުލައެވެ. އޭނާ ކުރެއްވި ދިރާސާއިން އެނގުނީ އޭނާގެ ފަރުމާގައި އެންމެ މުހިންމު އެއް ބައި މަދުވިކަމެވެ. އެއީ "ނަގޫ" (Tail) އެވެ.

ދޫނިތައް ބިމަށް ތިރިކުރާއިރު، ދުވެލި މަޑުކުރުމަށާއި (Break) ބެލެންސް ހިފެހެއްޓުމަށް ބޭނުންކުރަނީ ނިގޫކަން އޭނާ ހޯއްދެވިއެވެ. މި ހޯދުމަކީ މިއަދު އަޅުގަނޑުމެން މިދެކޭ މަތިންދާބޯޓުތަކުގެ ފަހަތުގައި ހުންނަ "ސްޓެބިލައިޒާ" ނުވަތަ ނިގުލުގެ އަސާސެވެ.

އަގުނުކުރެވޭ ލެގަސީ 

ޢައްބާސް އިބްނު ފިރުނާސްގެ މި މަސައްކަތަކީ މަޝްހޫރު ރައިޓް ބްރަދާސްއަށްވުރެ 1,000 އަހަރު ކުރިން ކުރެވުނު މަސައްކަތެކެވެ. އޭނާގެ ހަނދާނުގައި މިއަދު ދުނިޔޭގެ އެކި ކަންކޮޅުތަކުގައި ނަންދެވިފައިވެއެވެ:

- ބަޣުދާދު އިންޓަނޭޝަނަލް އެއާޕޯޓުގައި އޭނާގެ ހަނދާނީ ބުދެއް ވަނީ ބަހައްޓާފައެވެ.

- ހަނދުގެ ކްރޭޓަރަކަށް "Ibn Firnas" ގެ ނަމުން ނަން ދެވިފައިވެއެވެ.

- ސްޕެއިންގެ ކުރުދޫބާގައި އޭނާގެ ނަމަށް ނިސްބަތްކޮށް ހިތްގައިމު ބްރިޖެއް ބިނާކޮށްފައިވެއެވެ.

ޢައްބާސް އިބްނު ފިރުނާސް އަކީ އިންސާނާގެ ކެރުމާއި، ބުއްދިވެރިކަމާއި، އިލްމީ ހޯދުންތަކަށް އޮތް ނަމޫނާއެކެވެ. އޭނާގެ ނަން ތާރީޚުގައި ލިޔެވިފައިވަނީ އުދުހުމުގެ ހުވަފެން ޙަޤީޤަތަކަށް ހެދުމަށް ފުރާނައިން ޤުރުބާންވި ބަތަލެއްގެ ގޮތުގައެވެ.

ޢައްބާސް އިބްނު ފިރުނާސްގެ ވާހަކަ ބިނާވެފައިވަނީ ތިރީގައިވާ ތާރީޚީ މަސްދަރުތަކުގެ މައްޗަށެވެ:

* އަލް-މައްގަރީ (Al-Maqqari): 17 ވަނަ ގަރުނުގެ މޮރޮކޯގެ ތާރީޚު އިލްމުވެރިޔާ، އޭނާގެ ފޮތް Nafh al-Tib ގައި އިބްނު ފިރުނާސްގެ އުދުހުމުގެ ތަފްސީލު ލިޔުއްވާފައިވެއެވެ.

* އިބްނު ހައްޔާން (Ibn Hayyan): 10 ވަނަ ގަރުނުގެ ކުރުދޫބާގެ ތާރީޚު އިލްމުވެރިޔާގެ ލިޔުންތަކުގައި މި ހާދިސާއަށް އިޝާރާތް ކުރައްވާފައިވެއެވެ.

* މުއުމިން އިބްނު ސައީދު (Mu'min ibn Said): 9 ވަނަ ގަރުނުގެ ޅެންވެރިއެއްގެ ޅެންތަކުގައި އިބްނު ފިރުނާސްގެ އުދުހުމުގެ ތަޖުރިބާއަށް ފާޑުކިޔައި ލިޔެފައިވާ ބައިތުތައް ފެންނަން ހުރެއެވެ.

* 1001 Inventions: މުސްލިމް ސައިންސްވެރިންގެ އީޖާދުތަކާ ބެހޭގޮތުން ޕްރޮފެސަރު ސާލިމް އަލް-ހަސަނީ އެކުލަވާލާފައިވާ މަޝްހޫރު ފޮތް.