ދިވެހިރާއްޖޭގެ ސިޔާސީ މަސްރަޙަށް އަންނަމުންދާ ބަދަލުތަކަށް ބަލާއިރު، ދުނިޔޭގެ ތާރީޚު ދިރާސާކުރާ މާހިރުން ދޭ އިންޒާރުގެ ރަނގަބީލުގެ އަޑު މިއަދު އަޅުގަނޑުމެންގެ ކަންފަތްދޮށުގައި ގުގުމަން ފަށައިފިއެވެ. އެއީ ދީމިޤްރާތީ މުއައްސަސާތައް މަޑުމަޑުން ބަލިކަށިވެ، ނިޒާމުގެ ބާރު ކެނޑި، ޚުދުމުޚުތާރު ވެރިކަމަކަށް މަގުފަހިވަމުންދާ ދިއުމެވެ. މިއަދު ވެރިކަން ފޭރިގަތުމަކީ މަގުމައްޗަށް ޓޭންކުތަކާއި ސިފައިން ނެރުމެއް ނޫނެވެ. އޭގެ ބަދަލުގައި، ފެންނަނީ ގާނޫނީ ސިފަޖެހިގެން، ނުހަނު ލަސްލަހުން ނިޒާމު ފުނޑުފުނޑުކޮށްލާ މަންޒަރެވެ.

މިހާރު ފެންނަނީ ގާނޫނީ ސިފަޖެހިފައިވާ، ނުހަނު ލަސްލަހުން އަންނަ ބަދަލުތަކެކެވެ. މީގެ ނަތީޖާއަކީ ވޯޓު ފޮށި ހުރި ނަމަވެސް، ރައްޔިތުންގެ ބަހަށް އެއްވެސް ބާރެއް ނެތް "ބާކީވެފައިވާ" މުޖުތަމައެއް އުފެދުމެވެ.

ގައުމެއްގެ ނިޒާމު ބަދަލުވެގެންދަނީ ކުއްލިއަކަށް އެންމެ ހިނދުކޮޅަކުންނެއް ނޫނެވެ. އޭގެ ބަދަލުގައި، އެކަން ހިނގަނީ ސިޔާސީ މާހިރުން ފާހަގަކުރާ ވަކި މަރުހަލާތަކެއްގެ މަތިންނެވެ.

ދީމިޤްރާތީ ފަހަތަށް (Democratic Backsliding)

މިނުރައްކާތެރި ދަތުރު އާންމުކޮށް ފެށެނީ ރައްޔިތުންގެ ބޮޑު ތާއީދަކާއެކު އިންތިޚާބުވާ "ވަރުގަދަ" ލީޑަރަކު، ދީމިޤްރާތީ ނިޒާމުގެ ތަނބުތައް މުގުރަން ފެށުމުންނެވެ. މިއަށް ކިޔަނީ "ދީމިޤްރާތީ ފަހަތުފިޔަ" ޖެހުމެވެ. މި މަރުހަލާގައިވެސް އިންތިޚާބުތައް ބާއްވައެވެ. ނަމަވެސް، މިނިވަން މުއައްސަސާތަކާއި، އަދުލު އިންސާފުގެ ނިޒާމާއި، ސަލާމަތީ ބާރުތަކުގެ މައްޗަށް ވެރިޔާގެ ނުފޫޒު ފަތުރަން ފަށައެވެ. ނަތީޖާއަކީ "އިލިބަރަލް ޑިމޮކްރަސީ" (Illiberal Democracy) އެއް އުފެދުމެވެ. މިއީ ވޯޓުލުން އޮތް ނަމަވެސް، ނޫސްވެރިކަމުގެ މިނިވަންކަމާއި އިންސާފުވެރި ޝަރީއަތް ފަދަ އަސާސީ ޙައްޤުތައް ބީވެފައިވާ ނިޒާމެކެވެ.

ބާރުތައް މުށުތެރެއަށްލުން (Consolidation of Power)

މި ބަދަލުގެ އެންމެ މުހިންމު އުކުޅަކީ ދައުލަތުގެ ބާރުތައް އެކެއްގެ އަތްމައްޗަށް ޖަމާކުރުމެވެ. ގާނޫނު ހަދާ މަޖިލީހާއި، ވެރިކަން ހިންގުމުގެ ބާރާއި، އަދުލު އިންސާފުގެ ބާރުގެ އިތުރުން މީޑިއާވެސް އެކެއްގެ ކޮންޓްރޯލްގެ ދަށަށް ގެނައުމެވެ. މިހިސާބަށް ދިއުމުން، ވަޒީރުންނަކީ ހަމައެކަނި "ބުދު" (Puppets) ތަކަކަށް ބަދަލުވެއެވެ. އެ ބޭފުޅުން ތިއްބަވަނީ ވެރިޔާގެ ނިންމުންތަކުގައި ސޮއިކުރާ "ރަބަރު ސްޓޭމްޕް" ތަކެއްގެ ގޮތުގައެވެ. މިއާއެކު ގައުމު "އޮތޯރިޓޭރިއަން" ނުވަތަ އަމިއްލަ އެދުމަށް ވެރިކަންކުރާ ހަރުކަށި ނިޒާމަކަށް ފުރޮޅިގެންދެއެވެ.

ޝަޚުޞިއްޔަތު މަތިވެރިކުރުން (Cult of Personality)

މިފަދަ ނިޒާމެއް ދެމެހެއްޓުމަށްޓަކައި، ދައުލަތުގެ ވަސީލަތްތަކާއި މީޑިއާ ބޭނުންކޮށްގެން ވެރިޔާއަކީ ގައުމުގެ ހަމައެކަނި "މުންޖީ" ނުވަތަ ސަލާމަތްތެރިޔާ ކަމަށް ދައްކައެވެ. ވެރިޔާއާ ދެކޮޅަށް ދައްކާ ކޮންމެ ވާހަކައަކީ ގައުމަށް ޣައްދަރުވުން ކަމުގައި ސިފަކުރެއެވެ. މިއީ ރައްޔިތުންގެ ވިސްނުމާ ކުޅެލައި، ބާރުތައް މުށްލަޔަށްލުމަށް ދައްކާ ސިޔާސީ ބަހަނާއެކެވެ.

ނަތީޖާ: މުތުލަގު ބާރު (Absolute Power)

މި ހުރިހާ ކަމެއްގެ ނިމުމަކީ "އޮޓޯކްރަސީ" (Autocracy) އެއް އުފެދުމެވެ. މިއީ އެއްވެސް ގާނޫނީ ހުރަހެއް ނެތި، އެންމެ މީހެއްގެ އަތްމައްޗަށް ހުރިހާ ބާރެއް ޖަމާވުމެވެ. އޭނާ ފެށީ އިންތިޚާބަކުން ކަމަށް ވިޔަސް، ނިޒާމުގެ ތެރޭގައި ހުންނަންޖެހޭ "ޗެކްސް އެންޑް ބެލެންސަސް" (Checks and Balances) ނައްތާލުމުން އުފެދެނީ ޚުދުމުޚުތާރު ވެރިކަމެކެވެ.

ދުނިޔޭގެ މިސާލުތަކާއި ބާރުތައް ހިފެހެއްޓުން (Checks and Balances)

ދައުލަތުގެ ބާރުތައް އެކެއްގެ އަތްމައްޗަށް ޖަމާވިޔަ ނުދިނުމަށްޓަކައި ތަފާތު ގައުމުތަކުން ވަނީ ވަރުގަދަ ނިޒާމުތައް އެކުލަވާލާފައެވެ:

• އެމެރިކާގެ ތިން ބާރު ވަކިވުން: އެމެރިކާގެ ގާނޫނުއަސާސީ ބިނާވެފައިވަނީ ތިން ބާރު މުޅިން ވަކިވާ ގޮތަށެވެ. ކޮންމެ ބާރަކަށްވެސް އަނެއް ބާރުގެ ނިންމުންތައް މުރާޖައާކުރުމުގެ ނުވަތަ "ވީޓޯ" ކުރުމުގެ ބާރު ލިބިދީފައިވެއެވެ.
• ޖަރުމަނުގެ "ޑިފެންސިވް ޑިމޮކްރަސީ": ދެވަނަ ބޮޑު ހަނގުރާމައިގެ ތަޖުރިބާއަށްފަހު، ޖަރުމަނުން ވަނީ "އިޓާނިޓީ ކްލޯޒް" (Eternity Clause) އެއް ހިމަނާފައެވެ. މީގެ ދަށުން އިންސާނީ ހައްގުތަކާއި ދީމިޤްރާތީ އަސާސްތައް ބަދަލުކުރުމަކީ އެއްވެސް މަޖިލީހަކަށް ނުވަތަ ވެރިއަކަށް ކުރެވޭނެ ކަމެއް ނޫނެވެ.
• ސްކެންޑިނޭވިއަން ގައުމުތަކުގެ "އޮމްބަޑްސްމަން": ނޯވޭ އަދި ސްވިޑަން ފަދަ ގައުމުތަކުގައި ސިޔާސީ ނުފޫޒުން އެއްކިބާވެފައިވާ ވަރުގަދަ މުއައްސަސާތަކެއް އޮވެއެވެ. މީގެ ސަބަބުން ސަރުކާރުގެ ކޮންމެ ނިންމުމެއް މިނިވަންކަމާއެކު ފާސްކުރެވެއެވެ.
• ދެކުނު އެފްރިކާގެ ގާނޫނުއަސާސީ ކޯޓު: އެޕާތައިޑް ނިޒާމަށްފަހު، އެ ގައުމުން ވަނީ ސަރުކާރުގެ ކޮންމެ ގާނޫނެއް ނުވަތަ އަމުރެއް ބާތިލުކުރުމުގެ ފުރިހަމަ ބާރު ލިބިގެންވާ، ދުނިޔޭގެ އެންމެ ވަރުގަދަ އެއް ކޯޓު އުފައްދާފައެވެ.

ރައްޔިތުންނަށާއި ސަރުކާރަށް ދޭ މެސެޖު

ސަރުކާރަށް: ވެރިކަމުގެ ބާރަކީ ރައްޔިތުންގެ އަމާނާތެކެވެ. މުއައްސަސާތައް ބަލިކަށިކޮށް، މަޖިލިސް މެންބަރުން "ޕަޕެޓުން" ތަކަކަށް ހަދައި، ބާރުތައް މުށްލަޔަށްލުމަކީ ދުރު މުސްތަގުބަލުގައި ގައުމު ހަލާކުގެ ތެރެއަށް ވައްޓާލާނެ ކަމެކެވެ. ތާރީޚު ހެކިދޭ ގޮތުގައި މުތުލަގު ބާރު ބޭނުންކުރާ އެއްވެސް ނިޒާމަކަށް ދާއިމީ ކާމިޔާބެއް ނުލިބެއެވެ.

ރައްޔިތުންނަށް: ދީމިޤްރާތީ ނިޒާމުގެ އެންމެ ވަރުގަދަ ފާރަވެރިޔަކީ ތިޔަބޭފުޅުންނެވެ. މިނިވަން ނޫސްވެރިކަމާއި، ބިރުވެރިކަމެއް ނެތި ހަގީގަތް ހާމަކުރުމަކީ ޚުދުމުޚުތާރުކަމަށް އޮތް އެންމެ ބޮޑު ހުރަހެވެ. ވޯޓު ފޮށިން ދޭ ބާރު، އަނބުރާ ރައްޔިތުންގެ ކަރުގައި ހިފާ "ދަގަނޑު މުށުތެރެއަކަށް" ވިޔަ ނުދިނުމަށް ފާރަވެރިވާށެވެ.

މި ހުރިހާ ނިޒާމެއްގެވެސް އެންމެ މުހިންމު ފާރަވެރިޔަކީ މިނިވަން ނޫސްވެރިކަމެވެ. ބާރުތައް މުށްލަޔަށްލާން މަސައްކަތްކުރާ ވެރިންނަށް އޮތް އެންމެ ބޮޑު ހުރަހަކީ، ރައްޔިތުންނަށް ހަގީގަތް ހާމަކޮށްދޭ، ބިރުވެރިކަމެއް ނެތް މިނިވަން މީޑިއާއެވެ. މީޑިއާތަށް ފަހަތުފަޔަށް ބަރުނުވާށެވެ. މިނިވަން، ދެފުންފެންނަ ނޫސްވެރިކަމުގެ ހަގީގީ ތެދު ހާމަކޮށް ދެއްވާށެވެ.