އިޖުތިމާއީ ސައިންސްގެ ނަޒަރިއްޔާތަކުން ސާބިތުވާ ގޮތުގައި، ދައުލަތެއްގެ އަސާސީ ހިދުމަތްތަކުގެ ފެންވަރު ދަށްވެ، ދިރިއުޅުމުގެ އާންމު ހަރަދުތައް ރައްޔިތުންގެ އަތްނުފޯރާ ފަށަށް އުފުލިގެންދިއުމަކީ، ސިޔާސީ ނިޒާމުގެ ހަމަޖެހުން މުގުރާލާ އެންމެ ބޮޑު ކަތަލިސްޓެވެ. ފްރާންސްގެ ޒަމާންވީ ތާރީހީ އޮނިގަނޑަށް ބަލާއިރު، 1789 ގެ އިންގިލާބުން ފެށިގެން 1968 އާއި 2023 ގެ ހަމަނުޖެހުންތަކާ ހަމައަށްވެސް، މަގުމަތީގެ މުޒާހަރާތަކަކީ ސަރުކާރުގެ ސިޔާސަތުތަކަށް ނުފޫޒު ފޯރުވުމަށް ރައްޔިތުން ބޭނުންކުރާ އެންމެ ވަރުގަދަ ބާރެވެ.

މިއަދު ފްރާންސްގެ މަގުތަކުން ފެންނަމުންދާ ކަރުނަގޭހުގެ ދުމާއި، އަދާއަޅިއަށް ވެފައިވާ އުޅަނދުތަކާއި، ހުޅުޖަހާފައިވާ އުމްރާނީ ވަސީލަތްތަކަކީ ކުއްލިއަކަށް އައި ކޮޅިގަނޑެއް ނޫނެވެ. މިއީ ތައުލީމީ ބަޖެޓުން ބޮޑު ބައެއް އުނިކުރުމާއި، އިންފްލޭޝަނުގެ ސަބަބުން އުފެދުނު ދިރިއުޅުގެ ބުރައަށް ކެތްނުކުރެވި، ސަރުކާރުގެ އިމާރާތްތަކާ ދިމާއަށް ބިންދާލި ޑިމޮކްރެސީގެ ރާޅުތަކެކެވެ.

ތައުލީމީ ނިޒާމުގެ ރޫޅުން: މުޒާހަރާގެ ފުރަތަމަ ހުޅުކޮޅު
މި ބޮޑު ހުޅުގަނޑުގެ އަސްލު ފެށުމަކީ ފްރާންސްގެ ހައިސްކޫލްތަކާއި ޔުނިވަރސިޓީތަކުގެ ކްލާސްރޫމްތަކުގެ ތެރެއިން އުފެދުނު އަލިފާން ކަންޏެކެވެ. ސަރުކާރުން އާންމު ހިދުމަތްތަކުގެ ބަޖެޓުން 54 ބިލިއަން ޔޫރޯ އުނިކުރަން ނިންމި ނިންމުމާއެކު، ތައުލީމީ ދާއިރާއަށް އޭގެ ނޭދެވޭ އަސަރު ވަރަށް ބޮޑަށް ކުރިއެވެ. އެއް ކްލާހެއްގައި 32 އަށްވުރެ ގިނަ ދަރިވަރުން ކިޔަވަން ޖެހުމާއި، ޓީޗަރުން މަދުވުމުގެ ސަބަބުން ގިނަ ފިލާވަޅުތަކެއް ގެއްލެމުންދިއުމަކީ ދަރިވަރުންގެ ކެތްތެރިކަން ކޮޅުންލީ ސަބަބެވެ. ސްކޫލް އިމާރާތްތައް ބާވެ، އަސާސީ ވަސީލަތްތައް ހަލާކުވަމުންދިއުމުގެ ސަބަބުން 400 އަށްވުރެ ގިނަ ސްކޫލްތައް ބަންދުކުރަން ޖެހުނެވެ. ދަރިވަރުންގެ މުސްތަގުބަލަށް ހުރަސްއެޅުމުން، އެކުދިން މަގުތަކަށް ނުކުމެ ސަރުކާރުގެ އިގުތިސޯދީ ސިޔާސަތުތަކާ ދެކޮޅަށް ފުރަތަމަ އަޑުއުފުލަން ފެށިއެވެ.

އިންފްލޭޝަނާއި ދިރިއުޅުމުގެ ހަރަދު: މުޅި ގައުމު ހަލަބޮލިކަމެއްގެ ތެރެއަށް ވެއްޓުން
ދަރިވަރުން ފެށި މި ހަރަކާތް، މުޅި ގައުމުގެ ބޮޑު ސިޔާސީ ކާރިސާއަކަށް ބަދަލުވެގެންދިޔައީ މަސައްކަތްތެރިންގެ ޔޫނިއަންތަކާއި އާންމު ރައްޔިތުން މީގެ ތެރެއަށް ވަނުމުންނެވެ. ދުނިޔޭގެ ބާޒާރުގައި ތެލުގެ އަގު އިންތިހާއަށް އުފުލުމާއި، ކާބޯތަކެތީގެ އަގު ބޮޑުވުމުގެ ސަބަބުން އާންމު ރައްޔިތުންގެ ދިރިއުޅުން ވަނީ ބޮޑު ތަކުލީފަކަށްވެފައެވެ. މި ހާލަތުގެ ސަބަބުން، ކުރިންވެސް ފްރާންސްގައި ބޮޑެތި މުޒާހަރާތަކެއް ކުރި 'ޔެލޯ ވެސްޓް' ހަރަކާތުގެ ބައިވެރިންވެސް އަލުން މަގުތަކަށް ނިކުތެވެ. އަދި ސަރުކާރުގެ ހަރަދު ކުޑަކުރުމުގެ ސިޔާސަތުތަކާ ދެކޮޅަށް އެއްވާންފެށިއެވެ. މި މުޒާހަރާތަކުގައި 500,000 އަށްވުރެ ގިނަ މީހުން ވަނީ މިހާރު ބައިވެރިވެފައެވެ. މިއީ ފަހުގެ ތާރީހެއްގައި ފްރާންސް ދެކުނު އެންމެ ބޮޑު މަދަނީ ހަމަނުޖެހުމެވެ. މުޒާހަރާތައް އިތުރަށް ހޫނުވެ، ހަމަނުޖެހުމަކަށް ބަދަލުވީ މުޒާހަރާގެ ބައިވެރިންނާ ދެކޮޅަށް ފުލުހުން ބޭނުންކުރި ހަރުކަށި އުކުޅުތަކުގެ ސަބަބުންނެވެ. ހާއްސަކޮށް، މުޒާހަރާއެއްގެ ތެރެއިން 15 އަހަރުގެ ކުއްޖެއްގެ އަތް ބުރިވެގެން ދިޔަ ހާދިސާއާ ގުޅިގެން ރައްޔިތުންގެ ރުޅިވެރިކަން ވަރަށް ބޮޑަށް އިތުރުވެގެންދިޔައެވެ.

މާލީ އަދި މާއްދީ ބޮޑެތި ގެއްލުންތައް: ހިސާބުތަކުން ހާމަވާ ބިރުވެރި ހަގީގަތް
ފްރާންސްގައި ހިނގަމުންދާ ހަމަނުޖެހުންތަކުގެ ސަބަބުން ފްރާންސްގެ އިގުތިސޯދަށް ވަނީ ވަރަށް ބޮޑު ލޮޅުމެއް އަރާފައެވެ. ސަރުކާރުގެ ރަސްމީ ހިސާބުތަކުންނާއި ވިޔަފާރި ޖަމްއިއްޔާތަކުން ހާމަކުރާ ގޮތުގައި، ހަމަނުޖެހުންތަކާ ގުޅިގެން ގައުމުގެ އެކި ކަންކޮޅުތަކުން 2,500 އަށްވުރެ ގިނަ މީހުން މިހާތަނަށް ވަނީ ފުލުހުންގެ ބެލުމުގެ ދަށަށް ގެންގޮސްފައެވެ. މި ހަމަނުޖެހުންތަކުގެ ތެރޭގައި އެންމެ މަދުވެގެން 3,000 އަށްވުރެ ގިނަ ފިހާރައާއި ވިޔާފާރި މަރުކަޒުތައް ހަލާކުކޮށް ލޫޓުވާލާފައިވެއެވެ. ފްރާންސް ރީޓެއިލް ފެޑެރޭޝަނުން އަންދާޒާކުރާ ގޮތުގައި މާލީ ގެއްލުމުގެ އަގު ސަތޭކަ މިލިއަން ޔޫރޯއަށްވުރެ މައްޗަށް ދެއެވެ. މާއްދީ ގެއްލުންތަކަށް ބަލާއިރު، ލިމޯގްސް އަދި ލިޔޯން ފަދަ ސިޓީތަކުގެ ތާރީހީ ސިޓީ ހޯލްތަކާއި ފަތުރުވެރިކަމާ ބެހޭ އޮފީސްތަކުގައި ހުޅުޖެހުމާއި، މަގުމަތީގެ ވަސީލަތްތަކާއި އުޅަނދުތައް ސުންނާފަތިކުރުން ހިމެނެއެވެ.

މި ބޮޑެތި ގެއްލުންތަކުގެ ސަބަބުން ގިނަ ކުދި ވިޔަފާރިތަކެއް ބަނގުރޫޓުވުމުގެ ބިރު ވަނީ ހީވެފައެވެ. އިންޝުއަރެންސް ކުންފުނިތަކުން މާއްދީ ގެއްލުންތަކަށް ބަދަލުދިން ނަމަވެސް، ވިޔަފާރިތައް ބަންދުކުރަން ޖެހުމުގެ ސަބަބުން ގެއްލިގެންދާ ދުވަހުން ދުވަހުގެ އާމްދަނީއަށް ބަދަލުލިބޭނެ އެއްވެސް ގޮތެއް ނެތުމަކީ ވިޔަފާރިވެރިންގެ އޮތް އެންމެ ބޮޑު ކަންބޮޑުވުމެވެ. މީގެ ސަބަބުން ޔޫރަޕްގެ ހިއްސާގެ ބާޒާރުތަކަށްވެސް ވަނީ މީގެ ނޭދެވޭ އަސަރުކޮށްފައެވެ.

އިގުތިސޯދީ މާކެޓަށް އައި ލޮޅުން: ބޮންޑް ޔީލްޑްސްގެ އަގު އުފުލުން
މި ހަމަނުޖެހުންތަކުގެ ސަބަބުން ފްރާންސްގެ މާލީ ބާޒާރުގެ އިތުބާރު ވަނީ ވަރަށް ބޮޑަށް ގެއްލިފައެވެ. ހާއްސަކޮށް ފްރާންސް ސަރުކާރުގެ 10 އަހަރުގެ ބޮންޑް ޔީލްޑްސް ވަނީ ބިރުވެރި މިންވަރަކަށް މައްޗަށް ގޮސްފައެވެ. މިއީ ދައުލަތުން ދަރަންޏަށް ފައިސާ ހޯދުމަށް ކުރަންޖެހޭ ހަރަދު ބޮޑުވެގެންދާނެ ކަމެކެވެ. އަދި މީގެ ސަބަބުން ގައުމުގެ އިގުތިސޯދީ ހަމަޖެހުމާ މެދު އިންވެސްޓަރުންގެ މެދުގައި އޮތް އިތުރުބާރު ގެއްލިގެން ގޮސްފައިވާ ކަމެކެވެ.

ސަރުކާރުގެ ކުއްލި ސަލާމަތީ ފިޔަވަޅުތައް
މަސްރަހު ކޮންޓްރޯލް ކުރުމަށްޓަކައި ފްރާންސްގެ ރައީސް އެމަނުއެލް މެކްރޮން ވަނީ ގައުމީ ފެންވަރުގައި ހަރުކަށި ސަލާމަތީ ފިޔަވަޅުތަކެއް އިއުލާންކުރައްވާފައެވެ. މިގޮތުން މުޅި ގައުމުގެ މަގުތަކަށް 45,000 އަށްވުރެ ގިނަ ފުލުހުންނާއި ތަންފީޒީ އިދާރާތަކުގެ މުވައްޒަފުން ވަނީ ނެރެފައެވެ. އަދި ސަލާމަތީ ކަންކަން ވަނީ ވަރަށް ބޮޑަށް ވަރުގަދަކޮށްފައެވެ. މީގެ އިތުރުން، ހަމަނުޖެހުން އެންމެ ބޮޑުވި ލީލް އަދި ޕެރިސް ފަދަ ސިޓީތަކުގައި ރޭގަނޑު ބޭރަށް ނުކުމެއުޅުން މަނާކޮށް ކާފިއު ހިންގަން ވަނީ ފަށާފައެވެ. ރޭގަނޑު ވަގުތުތަކުގައި ބަހާއި ޓްރޭންގެ ހިދުމަތްތައް  ވަނީ މެދުކަނޑާލެވިފައެވެ. މެކްރޮން ވިދާޅުވީ ގައުމަށް މިވަގުތު ބޭނުންވަނީ އަމާންކަމާއި ހަމަޖެހުން ކަމަށާއި، މަގުމަތީގެ މުޒާހަރާތައް މަނާކުރުމުގެ ފުރިހަމަ ބާރު ސަރަހައްދީ މޭޔަރުންނަށް ދީފައިވާނެ ކަމަށެވެ.

އިދިކޮޅު ސިޔާސީ ޕާޓީތަކުގެ ރައްދު: ލެ ޕެންގެ ހަރުކަށި ފާޑުކިޔުން
މި ހަމަނުޖެހުންތަކާ ގުޅިގެން ފްރާންސްގެ އިދިކޮޅު ސިޔާސީ ޕާޓީތަކުން ދަނީ ސަރުކާރު ބޮޑުތަނުން ނާކާމިޔާބުވެފައިވާ ކަމަށް ބުނަމުންނެވެ. ހާއްސަކޮށް، ކުރިއަށް އޮތް ރިޔާސީ އިންތިހާބުގެ އެންމެ ކުރީގައި އުޅުއްވާ ކަނާތު ފިޔައިގެ ލީޑަރު މަރީން ލެ ޕެން  ވިދާޅުވީ، މުޒާހަރާގެ ބައިވެރިންގެ ނަމުގައި މަގުތަކަށް ނުކުމެ އުޅޭ ހަރުކަށި ގްރޫޕްތަކުން އާންމު ރައްޔިތުންގެ ދިރިއުޅުމުގެ ހައްގުތަކާއި މުދާ ސުންނާފަތި ކުރަމުންދާއިރު ސަރުކާރަށް މަގުމަތީގެ ކޮންޓްރޯލް މުޅިން ގެއްލިއްޖެ ކަމަށެވެ. ސަރުކާރުން މިފަދަ ބޮޑު މުޒާހަރާއަކަށް އެއްވެސް ތައްޔާރުވުމެއް ނެތް ކަމަށް ވިދާޅުވެ، ލެ ޕެން ވަނީ މި ހާލަތަކީ 'މެކްރޮނިޒަމް' ނުވަތަ ރައީސް މެކްރޮންގެ ސިޔާސަތުތަް މުޅިން ނާކާމިޔާބުވެ، އޭގެބާރާއި ދިރުން މުޅީން ކެނޑިގެން ގޮސްފައިވާ ކަމަށެވެ. ލެ ޕެންގެ އިތުރުން، ވާތު ފިޔައިގެ ލީޑަރު ޜޯން-ލޫކް މެލެންޝޯން ވަނީ ދަރިވަރުންގެ ފަޅިއަށް ޖެހިފައެވެ. އަދި އޭނާވަނީ ސަރުކާރުގެ ބަޖެޓު ކަނޑާލުމުގެ ސިޔާސަތު ވަގުތުން ހުއްޓާލުމަށް ގޮވާލާފައެވެ.

ޔޫރަޕަށް ކުރި އަސަރު
ފްރާންސްގައި ފެށުނު މި އިހުތިޖާޖުގެ އަސަރު މިހާރު ވަނީ ޔޫރަޕްގެ އެހެން ގައުމުތަކަށްވެސް ފެތުރެން ފަށާފައެވެ. ފްރާންސްގެ މުޒާހަރާތަކުން ހިތްވަރު ލިބިގެން، ބެލްޖިއަމްގެ ވެރިރަށް ބްރަސަލްސްގައި އެތައް ސަތޭކަ ޒުވާނުންނާއި ދަރިވަރުން ވަނީ ތައުލީމީ ހަރަދުތައް ބޮޑުވުމާ ދެކޮޅަށް މަގުތަކަށް ނުކުމެ ފުލުހުންނާ ކުރިމަތިލާފައެވެ. ހަމައެއާއެކު، އިޓަލީގެ މިލާންގެ ޕިއާއްޒާ ޑުއޯމޯގައި އާންމު ހިދުމަތްތަކުގެ ފެންވަރު ދަށްވުމާއި ދިރިއުޅުމުގެ ހަރަދުތައް އިންތިހާއަށް ބޮޑުވުމުގެ ސަބަބުން ބޮޑެތި މުޒާހަރާތަކެއް ބާއްވައި، ފުލުހުންނާ ދެމެދު ވަރުގަދަ ހަމަނުޖެހުންތަކެއް ވަނީ ހިނގާފައެވެ. މިއީ މުޅި ޔޫރަޕްގެ އިއްތިހާދަށްވެސް ކުރިމަތިވެފައިވާ އިގުތިސޯދީ އެންމެ ބޮޑު ނުތަނަވަސްކަމެވެ.

ޔޫރަޕްގެ އިއްތިހާދުގެ ބަޔާން: ޑިމޮކްރެސީއާއި އަމާންކަމުގެ ދިފާއު
ފްރާންސްގެ ހާލަތު ގޯސްވަމުންދިއުމާ ގުޅިގެން ޔޫރަޕްގެ އިއްތިހާދުން (EU) ވަނީ ހާއްސަ ބަޔާނެއް ނެރެފައެވެ. ޔޫރަޕިއަން ކޮމިޝަންގެ ތަރުޖަމާނު ބްރަސަލްސްގައި ބޭއްވި ނޫސްވެރިންގެ ބައްދަލުވުމެއްގައި ވިދާޅުވީ، ސުލްހަވެރިކަމާއެކު މުޒާހަރާކުރުމަކީ ހުރިހާ ޑިމޮކްރެޓިކް ގައުމުތަކެއްގައިވެސް އޮންނަ އަސާސީ ހައްގެއް ކަމަށާއި އެ ހައްގު ހިމާޔަތްކުރަންޖެހޭނެ ކަމަށެވެ. ނަމަވެސް، މުޒާހަރާގެ ނަމުގައި ހިންގާ ހުޅުޖެހުމާއި، ވައްކަންކުރުމާއި، އާންމު އިމާރާތްތަކަށް ހަމަލާދިނުން ފަދަ ލާއިންސާނީ އަމަލުތަކަކީ އެއްގޮތަކަށްވެސް ބަލައިގަނެވޭނެ ކަންކަމެއް ނޫންކަމަށެވެ. އަދި އީޔޫއިން ވަނީ އެކަން ހަރުކަށި އިބާރާތުން ކުށްވެރިކޮށްފައެވެ. އީޔޫއިން އިތުރަށް ބުނީ ފްރާންސްގެ ރައްޔިތުންނާއި، މުދަލާއި، ދައުލަތުގެ މުއައްސަސާތައް ހިމާޔަތްކުރުމަށް ފްރާންސް ސަރުކާރުން ކުރަމުންދާ މަސައްކަތްތަކަށް ފުރިހަމައަށް ތާއީދުކުރާ ކަމަށެވެ.

ނިންމުން
ފްރާންސްގައި މިހާރު ހިނގަމުންދާ ހަމަނުޖެހުންތަކަކީ ހަމައެކަނި މަގުމަތީގެ ހަމަނުޖެހުންތަކެއް ނޫނެވެ. މިއީ އެގައުމުގެ ތައުލީމީ ނިޒާމާއި، އިގުތިސޯދީ ރޭވުންތެރިކަމުގެ ނާކާމިޔާބީ ރައްޔިތުން ބަލައިނުގަންނަކަމުގެ ހެއްކެކެވެ. ސަރުކާރުން ބަޖެޓު ކަނޑާލުމާއި ހަރަދު ކުޑަކުރުމުގެ ސިޔާސަތުތައް މުރާޖަޢާ ނުކޮށްފިނަމަ، މި ހުޅުގަނޑު ނިވާލުމަކީ ފަސޭހަ ކަމަކަށް ނުވާނެއެވެ. މިއީ ކުރިއަށް އޮތް އިންތިހާބުގައި ވެރިކަންކުރާ ޕާޓީއަށް ކުރިމަތިވާނެ އެންމެ ބޮޑު އިމްތިހާނެވެ.