ހިޖުރައިން 2 ވަނަ އަހަރު (މީލާދީން 624) ރަމަޟާން މަހުގެ 17 ވަނަ ދުވަހު ހިނގި ބަދުރު ހަނގުރާމައަކީ އިސްލާމީ ތާރީޚުގައި އެންމެ މުހިންމު ހަނގުރާމަތަކުގެ ތެރެއިން އެއް ހަނގުރާމައެވެ. ކީރިތި ރަސޫލާ ﷺ އިސްވެރިކަމުގެ ދަށުން 313 މުސްލިމުންގެ މަދު ބަޔަކު، ގާތްގަނޑަކަށް 1000 ހަތިޔާރުއެޅި ބާރުގަދަ ގުރައިޝް ލަޝްކަރަކާ ދެކޮޅަށް ފުރިހަމަ ކާމިޔާބީއެއް ހޯދިއެވެ. މި ހަނގުރާމައިން މުސްލިމު އުންމަތުގެ އީމާންކަން ވަރުގަދަވެގެން ދިޔައެވެ. އަދި އެއީ ހައްގާއި (އިސްލާމްދީން) ބާތިލާ (ޝިރުކު) ދެމެދު އޮތް ހަނގުރާމައިގައި ބަދަލުވުމެއް އައި ވަގުތެއްކަމުގައި ވެސް މެއެވެ. ތިރީގައި މިވަނީ މި ހަނގުރާމައިގެ ތާރީޚު، ރޭވުންތައް ހިނގިތަންތަނާއި، މި ހަނގުރާމައިގެ ނަތީޖާއަށް އަސަރުކުރި ކަންތައްތަކެވެ.

ތާރީޚީ ހާލަތު
ބަދުރު ހަނގުރާމައިގެ ކުރިން މުސްލިމުންނަށް މައްކާގައި އެތައް އެތައް އަނިޔާއެއް ލިބެމުން ދިޔައެވެ. އެހެންކަމުން މުސްލިމުން މަދީނާއަށް ހިޖުރަކުރިއެވެ. އިސްލާމްދީން ފެތުރެމުން ދިއުމާ ގުޅިގެން ގުރައިޝީން ރުޅި އަރައިގެން އަލަށް އުފެދުނު މުސްލިމު މުޖުތަމައު ނައްތާލަން މަސައްކަތްކުރިއެވެ. މި ހަނގުރާމައަށް ސީދާ ދިމާވި ސަބަބަކީ އަބޫ ސުފްޔާނުގެ އިސްވެރިކަމުގެ ދަށުން ޝާމުން އަންނަ ގުރައިޝީންގެ ވިޔަފާރި ގާފިލާއެކެވެ. ކީރިތި ރަސޫލާ ﷺ މި ގާފިލާ ހުއްޓުވުމަށް އަސްހާބުން ތައްޔާރުކުރެއްވިއެވެ. އެހެންނަމަވެސް ގުރައިޝީން އެމީހުންގެ ވިޔަފާރި މަސްލަހަތު ހިމާޔަތްކުރުމަށް ބޮޑު ލަޝްކަރެއް ފޮނުވިއެވެ. ތަރުތީބު ވެވި، ވިސްނުންތެރިކަމުގެ އެންމެފުރިހަމަ ގޮތުން ފެށުނު މި ހަރަކާތް ބަދުރުގައި ހިނގި ވަރުގަދަ ހަނގުރާމައަކަށް ބަދަލުވެގެން ދިޔައެވެ.

ބަދުރު ހަނގުރާމައިގެ 13 މުހިންމު ތަން: އީމާންކަމާއި އިސްތިރާޖީގެ ދަތުރެއް
1. މަދީނާއިން ފުރުން (ރަމަޟާން މަހުގެ 12 ވަނަ ދުވަސް)
މުސްލިމުންގެ ލަޝްކަރު މަދީނާއިން ފުރީ ވަރަށް މަދު ތަކެއްޗާ އެކުގައެވެ. އެމީހުން ކުރިއަށް ދިޔައީ މާއްދީ ބާރުގެ ބަދަލުގައި އީމާންކަމުގެ މައްޗަށް ބަރޯސާވެގެންނެވެ. އެމީހުންގެ މިޝަނަކީ އަނިޔާވެރިކަމާ ކުރިމަތިލުމާއި އިސްލާމްދީން ދިފާއުކުރުމެވެ.
2. މަސްޖިދު ސުގްޔާ (މަދީނާއިން 2 ކިލޯމީޓަރު ދުރުގައި)
މިތަނުގައި ކީރިތި ރަސޫލާ ﷺ ވުޟޫކުރައްވައި، ނަމާދުކުރައްވައި، މަދީނާގެ ސަލާމަތަށް ދުއާކުރެއްވިއެވެ. އަދި ވިސްނުންތެރި ރޭވުންތެރިކަމުގެ ގޮތުން ކީރިތި ރަސޫލާ ﷺ އަސްކަރީންނަށް އިރުސާދު ދެއްވިއެވެ. މިކަމުން އަސްކަރީންގެ ހިތްވަރު އިތުރުވެ، އެއްބައިވަންތަކަން ވަރުގަދަވެގެން ދިޔައެވެ.
3. އަރުގުއް ޒަބިއްޔާ (ރަމަޟާން މަހުގެ 14 ވަނަ ދުވަސް)
މިތަނުގައި މުހިންމު މަޝްވަރާއެއް ކުރެވުނެވެ. ކީރިތި ރަސޫލާ ﷺ އަސްހާބުންގެ ލަފާ ހޯއްދެވިއެވެ: ކުރިއަށް ދާނީތޯ ނުވަތަ އެނބުރި ދާނީތޯ؟ އަދަދު މަދުވީ ނަމަވެސް، އަބޫބަކުރުގެފާނާއި އުމަރުގެފާނު ފަދަ އިސްވެރިން ބާރުއަޅުއްވީ އަނިޔާވެރިކަމާ ކުރިމަތިލުމަށެވެ.
4. އަރް-ރައުހާ ވަޅު (ރަމަޟާން މަހުގެ 14 ވަނަ ދުވަސް)
ލަޝްކަރު މިތަނުގައި މަޑުކޮށްލައި، މިތަނުގައި ހުންނަ ވަޅުން ފެން ބޮއެވެ. ކީރިތި ރަސޫލާ ﷺ ހަދީސްކުރެއްވީ ގިޔާމަތް ދުވަހުގެ ކުރިން މިތަނަށް އީސާގެފާނު ވަޑައިގަންނަވާނެ ކަމަށެވެ. މިކަމުން ބަދުރު ހަނގުރާމަ ގިޔާމަތް ދުވަހުގެ ކަންތައްތަކާ ގުޅުވައިދެއެވެ.
5. ސަފްރާ ވާދީ
މިތަނުގައި މުސްލިމުން މަޑުކޮށްލައި، އެމީހުންގެ ދާންވީމަގު ވަޒަންކޮށް، ކުރިއަށް އޮތް ހަނގުރާމައަށް ނަފްސާނީ ގޮތުން ތައްޔާރުވިއެވެ.
6. އަލް-ޖުހްފާ
މިތަނުގައި ޖާސޫސުން ރިޕޯޓުކުރީ ގުރައިޝީންގެ ގާފިލާ އެހެން މަގަކުން ދާކަމަށެވެ. މިކަމާ ގުޅިގެން މުސްލިމުން ބަދުރަށް ދިއުމަށް ނިންމިއެވެ.
7. އައް-ދަހްޝާ ވަޅު
މުސްލިމުން މިތަނުގެ ފެން ކޮންޓްރޯލް ކުރިއެވެ. މިއީ ރޭވުންތެރިކަމާއި ހެޔޮވިސްނުމުގެ ގޮތުން ގުރައިޝީންނަށް ފެން ނުލިބޭގޮތް ހެދުމަށާއި މަތީ ބިމެއް ހޯދުމަށް ކުރި ކަމެކެވެ.
8. މަސްޖިދުލް އުލް އަރީޝް (ބަދުރުގެ ބޭރުގައި)
މިއީ ކީރިތި ރަސޫލާ ﷺ ވަގުތީ ކޮމާންޑް ސެންޓަރެވެ. ކީރިތި ރަސޫލާ ﷺ މިތަނުގައި ވަރަށް ގިނައިން ދުއާކުރެއްވިއެވެ. ކީރިތި ރަސޫލާ ﷺ ދެއަތްޕުޅު އުފުއްލަވައި ރިދާކޮޅު ވެއްޓެންދެން ދުއާކުރެއްވިއެވެ. މިއީ "ތިމަން އިލާހު ތިޔަބައިމީހުންނަށް އެއްހާސް މަލާއިކަތުންގެ އެހީ ދެއްވާހުށީމެވެ" (ގުރުއާން 8:9) މިއާޔަތުގައިވާ ފަދައިން އިލާހީ މަދަދު ލިބޭނެކަމުގެ އިޝާރާތެކެވެ.
9. ބަދުރު ހަނގުރާމަ ހިނގި ތަން
މިއީ ހަނގުރާމައިގެ މައި މައިދާނެވެ. މުހިންމު ހާދިސާތަކުގެ ތެރޭގައި ހިމެނެނީ:
- ކީރިތި ރަސޫލާ ﷺ ދުއާ: "އޭ ހައްދަވާ ބޮޑުކުރެއްވި އިލާހެވެ! މި މަދު ބަޔަކު ހަލާކުވެއްޖެނަމަ، ބިމުގައި އިބަ އިލާހަށް އަޅުކަންކުރާނެ އެކަކުވެސް ނުހުންނާނެއެވެ."
- މަލާއިކަތުން މުސްލިމުންނާ އެކު ހަނގުރާމަކުރާތަން ފެނުން (ގުރުއާން 3:123-125)
10. ޝަހީދުންގެ ގަބުރުސްތާނު
އުމައިރު ބިން އަބީވައްގާސް ހިމެނޭ ގޮތަށް 14 މުސްލިމުން ބަދުރުގައި ފަސްދާނުލެވުނެވެ. އެމީހުންގެ ގަބުރުތަކަކީ މިއަދުވެސް ގުރުބާނީގެ ނިޝާންތަކެއްގެ ގޮތުގައި އިހުތިރާމު ކުރެވޭ ތަންތަނެވެ.
11. ގުރައިޝީ ހައްޔަރީންގެ ކޭމްޕު
ކާމިޔާބީ ލިބުމަށްފަހު، ކީރިތި ރަސޫލާ ﷺ އަމުރުކުރެއްވީ ހައްޔަރީންނާމެދު އިންސާނިއްޔަތުކަމާއެކު މުއާމަލާތްކުރުމަށެވެ. މިއީ ހަނގުރާމައިގައި އަޚުލާގީ މިންގަނޑުތަކެއް ކަނޑައެޅުމުގެ ފެށުމެކެވެ. ގިނަ ހައްޔަރީން ފަހުން އިސްލާމްދީން ގަބޫލުކުރިއެވެ.
12. އެނބުރި އައުމުގެ ދަތުރު: ސަފްރާ އަދި އަލް-ޖުހްފާ
މުސްލިމުން އެނބުރި އައުމުގައި މުހިންމު ތަންތަނަށް އައެވެ. އެމީހުންގެ ކާމިޔާބީއާމެދު ވިސްނައި، މަދީނާއަށް އެނބުރި އައުމަށް ތައްޔާރުވިއެވެ.
13. މަދީނާއަށް އައުން (ރަމަޟާން މަހުގެ 23 ވަނަ ދުވަސް)
އުފާވެރި ކާމިޔާބީގެ ޖަލްސާއެއް ބޭއްވުނެވެ. މި ހަނގުރާމައިގެ ކާމިޔާބީން މުސްލިމުންގެ އެއްބައިވަންތަކަން އިތުރުވެ، އިސްލާމްދީނަށް ވަންނަ މީހުން އިތުރު ވެގެންދިޔައެވެ.

ފަރުދާގެ ފުރަގަހުން: އީމާންކަމާއި، އިސްތިރާޖީ އަދި އިލާހީ އެހީ
1. އިލާހީ ޔަގީންކަން
ގުރުއާނުގައި (8:17) ވ8:17) ވަހީކުރައްވާފައިވެއެވެ: "ތިޔަބައިމީހުން އެމީހުން މަރާނުލައެވެ. އެހެނެއްކަމަކު، ތިމަން އިލާހު އެމީހުން މެރުއްވީއެވެ." މަލާއިކަތުން ފޭބިއެވެ. އަދި ވެލި ވިއްސާރައަކުން ގުރައިޝީންގެ ލޮލަށް ނުފެންނަ ގޮތް ވިއެވެ. މިއީ އިލާހީ އެހީގެ ހެއްކެކެވެ.
2. އީމާންކަމާއި، އަގީދާގެ ހަނގުރާމަ
މުސްލިމުންގެ ވަރުގަދަ އީމާންކަން ގުރައިޝީންގެ ބޮޑާކަން ބަލިކުރިއެވެ. ކީރިތި ރަސޫލާ ﷺ ހިކުމަތްތެރި ރޭވުން ހިފެހެއްޓެވުމުން ދުޝްމަނުންގެ ހިތްވަރު ގެއްލުނެވެ.
3. އަޚުލާގީ ލީޑަރޝިޕް
ހިޖުރައިން 2 ވަނަ އަހަރުގެ ރަމަޟާން މަހުގެ 18 ވަނަ ދުވަހުގެ ހެނދުނު، މުސްލިމުންނަށް ހޭލެވުނީ މުޅިން އާ ޙަޤީޤަތަކަށެވެ. ޤުރައިޝުންގެ ބަލިވުން އެއީ ހަގީގަތަކަށްވެގެންނެވެ.
- މަރުވި މީހުންގެ އަދަދު: ޤުރައިޝުންގެ 70 އިސްމީހުން، އޭގެ ތެރޭގައި އެމީހުންގެ ވެރިން ކަމުގައިވާ އަބޫ ޖަހުލު، އުތުބާ އިބުނު ރަބީޢާ، އަދި ވަލީދު އިބުނު އުތުބާ ހިމެނޭ ގޮތަށް ގަތުލުވެފައިވެއެވެ. 14 މުސްލިމުން ޝަހީދުވިއެވެ.
- ހައްޔަރުކުރެވުނު މީހުން: ޤުރައިޝުންގެ 70 ހަނގުރާމަވެރިން ހައްޔަރުކުރެވުނެވެ. ރަސޫލާ ﷺ އަމުރުކުރެއްވީ އެމީހުންނާމެދު އިންސާނިއްޔަތުކަމާއެކު މުޢާމަލާތްކުރުމަށެވެ. އެކަލޭގެފާނު އިރުޝާދު ދެއްވީ، "ތިޔަބައިމީހުން ކާ ކާތަކެތިން އެމީހުންނަށް ކާންދީ، ތިޔަބައިމީހުން ލާ ހެދުމުން އެމީހުންނަށް ހެދުން އަންދަވާށެވެ."
4. އިންޓެލިޖެންސް އަދި ޑިޕްލޮމަސީ
އަލީ ބިން އަބީ ތާލިބު އަދި އަލް-ހުބާބު ބިން މުންޒިރު ފަދަ ބޭކަލުން މުހިންމު މައުލޫމާތު ދެއްވިއެވެ. ކީރިތި ރަސޫލާ ﷺ އެބޭކަލުންގެ ލަފާގެ މަތިން ހަނގުރާމައިގެ ސަފުތައް ބަދަލުކުރެއްވިއެވެ.
5. އެއްބައިވަންތަކަމުގެ ތަރިކަ
މުހާޖިރުންނާއި (މައްކާއިން ހިޖުރަކުރި މީހުން) އަންސާރުން (މަދީނާގެ އެހީތެރިން) އެއްބައިވަންތަކަމާއެކު ހަނގުރާމަކުރެއްވި އެވެ. މިއީ އިސްލާމީ ދައުލަތެއްގެ ބިންގާ އެޅުމެވެ.

ފަހުން ދިމާވި ކަންތަކާއި ހިފްޒްކުރުން
- ޤުރުއާނުގައި އަބަދަށް ދެމިއޮތުން: ސޫރަތުލް އަންފާލުގައި މި ހަނގުރާމައިގެ ޢިބްރަތްތައް ބަޔާންކޮށްދީ، އަދަދަށްވުރެ އީމާންކަމަށް އިސްކަން ދޭންޖެހޭކަން ބަޔާންކޮށްދެއެވެ.
- ތާރީޚީ ލިޔެކިޔުން: ޙަދީޘްތަކާއި ސީރަތު ފޮތްތަކުގައި ހާދިސާތަކާއި، ތަންތަނާއި، ބައިވެރިވި މީހުންގެ ނަންތައް ވަރަށް ފުރިހަމައަށް ރައްކާތެރިކޮށްފައިވެއެވެ.
- މައްކާއަށް ކުރި އަސަރު: ޤުރައިޝުން ބަލިވުމުން އެމީހުންގެ ބަލި ނުކުރެވޭނެކަމުގެ ޚިޔާލު ނެތިދިޔައެވެ. މިއީ ފަހުން މައްކާގައި އިސްލާމްދީން ކާމިޔާބުވުމަށް މަގުފަހިވި އެންމެބޮޑު އެއް ސަބަބެވެ.

ބަދުރު ހަނގުރާމައަކީ ހަމައެކަނި ހަނގުރާމައިގެ ކާމިޔާބީއަކަށްވުރެ މާ މަތިވެރި ކަމެކެވެ. އެއީ އިލާހީ ވަޢުދާއި، އަޚްލާޤީ ހަނގުރާމައާއި، މުޖުތަމަޢުގެ ކެތްތެރިކަމުގެ ނިޝާނެކެވެ. ކޮންމެ މުހިންމު ތަނަކާއި ފަރުދާގެ ފުރަގަހުގެ ކޮންމެ ނިންމުމަކުން އިސްލާމްދީން ފުރިހަމައަށް ޙިފްޒުކުރެވިފައިވާކަން ދައްކުވައިދެއެވެ. އެއީ ހަމައެކަނި ޤުރުއާން ޙިފްޒުކުރުމެއް ނޫނެވެ. އެހެނަސް ތާރީޚު އަމިއްލައަށް ޙިފްޒުކުރުމެވެ. ކޮންމެ އަހަރަކު މުސްލިމުން ބަދުރު ހަނގުރާމައިގެ ހަނދާން އާކުރާއިރު، އެމީހުން ހިތްވަރު ލިބިގަންނަނީ އީމާންކަމާއި، ސްޓްރެޓެޖީއާއި، އިލާހީ ނަޞްރު އެކުވެގެން ޙައްޤު މަތިވެރިކުރި ތަރިކައަކުންނެވެ.

ސުބްޙާނަﷲ - ﷲ އެއިލާހުގެ ދީނާއި އޭގެ ތާރީޚު ޙިފްޒުކުރައްވާ ގޮތް ކިހާ މޮޅުހެއްޔެވެ!
ބަދުރު ހަނގުރާމައިގެ ބިމުން އެދުވަހު އިވުނު "ﷲ އަކްބަރު!" ގެ ތަކުބީރުގެ އަޑު މިއަދުވެސް އިވޭ ކަހަލައެވެ. މުސްލިމުންނަށް ހަނދާންކޮށްދެނީ ޙައްގުގެ މަގެވެ. ކިތަންމެ މަދު ބަޔަކަށް ވިޔަސް، ހައްގުގެ މަގުގައި ތިބެއްޖެނަމަ އަބަދުވެސް ކާމިޔާބުވާނެކަމެވެ. "ހަމަކަށަވަރުން، ތިޔަބައިމީހުން ނިކަމެތި ވެގެންވަނިކޮށް، ﷲ ބަދުރުގައި ތިޔަބައިމީހުންނަށް ނަޞްރު ދެއްވާފައިވެއެވެ. ފަހެ، ތިޔަބައިމީހުން ޝުކުރުވެެރިވުމަށްޓަކައި ﷲއަށް ތަޤުވާވެރިވާށެވެ." (ޤުރުއާން 3:123)

----------

ބަދުރު ހަނގުރާމައާ ބެހޭ ފުރިހަމަ މަޢުލޫމާތު ހޯދުމަށްޓަކައި، އަންނަނިވި އިތުބާރުހުރި ފޮތްތަކުން ތަފްސީލީ މަޢުލޫމާތު ލިބެއެވެ:
1."އައްރަޙީޤުލް މަޚްތޫމް" ސަފިއްޔުއްރަޙްމާން އަލްމުބާރަކްފޫރީ  
މި ފޮތަކީ ކީރިތި ރަސޫލާ ﷺ ގެ ޙަޔާތްޕުޅާ ބެހޭ ފުރިހަމަ މަޢުލޫމާތު ހިމެނޭ ފޮތެކެވެ. މީގެ ތެރޭގައި ބަދުރު ހަނގުރާމަ ފަދަ މުހިންމު ހަނގުރާމަތަކުގެ ތަފްސީލީ ބަޔާންތައް ހިމެނެއެވެ.
2."މުޙައްމަދު އެޓް މަދީނާ" ޑަބްލިއު. މޮންޓްގޮމަރީ ވޮޓް  
މި އިލްމީ ފޮތުގައި ކީރިތި ރަސޫލާގެ މަދީނާގެ ދިރިއުޅުއްވުމާ ބެހޭ ދިރާސާއެއް ކުރައްވާފައިވެއެވެ. މީގެ ތެރޭގައި ބަދުރު ހަނގުރާމަ ފަދަ ކަންތައްތަކުގެ ތަފްސީލީ ތަޙްލީލުތަކާއި އިސްލާމީ އުންމަތުގެ ފެށުމުގެ ދުވަސްވަރަށް އޭގެ ކުރި އަސަރުތައް ބަޔާންކޮށްދީފައި ވެއެވެ.
4. "މުޙައްމަދު: ހިޒް ލައިފް ބޭސްޑް އޮން ދަ އަރލިއެސްޓް ސޯސަސް" މާޓިން ލިންގްސް  
މި ފޮތަކީ އިސްލާމީ ތާރީޚުގެ ކުރީކޮޅުގެ މަޞްދަރުތަކުގެ މައްޗަށް ބިނާކޮށް ލިޔެފައިވާ ސީރަތު ފޮތެކެވެ. މީގެ ތެރޭގައި ކީރިތި ރަސޫލާގެ ޙަޔާތްޕުޅުގެ ތަފްސީލީ ބަޔާނެއް ހިމެނެއެވެ. އަދި ބަދުރު ހަނގުރާމައިގެ ކުރިއާއި ފަހުގެ ހާދިސާތައް ބަޔާންކޮށްދެއެވެ.