​2 އެޕްރީލް 2026 ގައި ސަރުކާރުން ވަނީ 2021 ވަނަ އަހަރުގެ ސުކޫކަށް ދައްކަންޖެހޭ ފައިސާ އެއްކޮށް ދައްކާ ނިންމާފައިވާކަން އިއުލާންކޮށްފައެވެ. މިގޮތުން ޖުމްލަ 524.68 މިލިއަން އެމެރިކާ ޑޮލަރު ދައްކާފައިވާއިރު، މީގެ ތެރޭގައި ފައިދާގެ ގޮތުގައި ދެއްކި 24.68 މިލިއަން އެމެރިކާ ޑޮލަރު ހިމެނެއެވެ. ރައީސް ޑރ. މުހައްމަދު މުޢިއްޒުގެ ޒައާމަތުގައި އޮތް ސަރުކާރުން މިކަން ސިފަކުރީ ކުރީގެ ސަރުކާރުތަކުން ވާރުތަވި މާލީ ނުކުޅެދުންތެރިކަމުގެ މައްޗަށް ހޯދި ކާމިޔާބީއެއްގެ ގޮތުގައެވެ. ނަމަވެސް، މިކަން އިތުރަށް ތަހުގީގުކޮށް ބަލާއިރު ފެންނަނީ މިއަށްވުރެ ބޮޑަށް އޮޅުންބޮޅުންވެފައިވާ އަދި ނާޒުކު ހަގީގަތެކެވެ. މި ފައިސާ ދެއްކުމަށް ކަންކަން ކުރި ގޮތުގެ ސަބަބުން، ހައްލުވި މައްސަލަތަކާ އެއްވަރަށް އާ ނުރައްކާތަކެއްވެސް ކުރިމަތިވެދާނެއެވެ.

ފައިސާ ދެއްކުން: ބިލިއަނެއްގެ ދެބައިކުޅަ އެއްބައި ހޯދީ ކިހިނެއް؟
ސަރުކާރުގެ ރަސްމީ ބަހަކީ މިއީ ވަރަށް ބޮޑަށް ބަލައިގެން ހިފަހައްޓާލެވުނު މާލީ އަހުލާގެއްގެ ނަތީޖާ ކަމަށެވެ. މި ފައިސާ ހަމަޖެއްސީ ސޮވެރިން ޑިވެލޮޕްމަންޓް ފަންޑް (އެސް.ޑީ.އެފް) އާއި "ދައުލަތުގެ ރިޒާވް" އިންނެވެ. 2025 ގެ މެދަކާ ހަމައަށް އެސް.ޑީ.އެފް ގައި ހުރީ ގާތްގަނޑަކަށް 80 މިލިއަން އެމެރިކާ ޑޮލަރެވެ. ނަމަވެސް އޭގެ ފަހުން އައި މަސްތަކުގައި ސަރުކާރުން ވަނީ ރިޒާވް އިތުރުކުރުމުގައި ކާމިޔާބީ ހޯދާފަކަމަށް އެބޭފުޅުން ވިދާޅުވެއެވެ.

• ރެކޯޑް މިންވަރެއް: 2026 މާރިޗް މަހުގެ ނިޔަލަށް ރާއްޖޭގެ ރަސްމީ ގްރޮސް ރިޒާވް ވަނީ 1.3 ބިލިއަން އެމެރިކާ ޑޮލަރަށްވުރެ މައްޗަށް ގޮސްފައެވެ. ބޭނުންކުރެވޭ ރިޒާވް (އަސްލު އަތްލެވެން ހުރި މިންވަރު) 2026 ޖެނުއަރީއާ ހަމައަށް ވަނީ 300 މިލިއަން ޑޮލަރަށްވުރެ މައްޗަށް އަރާފައެވެ. މިއީ ކޮވިޑް ވަބާއަށްފަހު ރިޒާވް އެންމެ މައްޗަށް ދިޔަ ފަހަރެވެ.

• ބަހުސް އުފެދޭ ދައުވާއެއް: މާރިޗް މަހުގެ ކުރީކޮޅު ރައީސް މުޢިއްޒު ވިދާޅުވީ މި ފައިސާ ދެއްކުމަށް 650 މިލިއަން ޑޮލަރު އެކަހެރިކުރެވިފައިވާ ކަމަށެވެ. އޭގެ ތެރޭގައި އެސް.ޑީ.އެފް ގައި ހުރި 320 މިލިއަނަށްވުރެ ގިނަ ޑޮލަރާއި، ބޭނުންކުރެވޭ ރިޒާވްގެ ގޮތުގައި ހުރި 330 މިލިއަން ޑޮލަރު ހިމެނޭ ކަމަށެވެ.

އެހެންނަމަވެސް، މިފަދަ "ދުޅަހެޔޮ" ރިޒާވްގެ ހާލަތަކަށް ވާސިލްވުމަށް ދިޔަ މަގަކީ ކަންބޮޑުވުންތަކެއް އުފެދުނު ކަމެކެވެ. ވޯލްޑް ބޭންކުން ފާހަގަކުރި ގޮތުގައި، އިތުރުވެފައިވާ ކަމަށް ދައްކާ ފައިސާއަކީ ގިނަ ފަހަރަށް ކެޕިޓަލް ހަރަދުތައް (ރާއްޖޭގެ ތަރައްގީގެ މަޝްރޫއުތައް) ވަރަށް ބޮޑަށް މަދުކޮށްލުމުގެ ސަބަބުން ފެންނަ އެއްޗެކެވެ. މީގެ ސަބަބުން ކޮންޓްރެކްޓަރުންނަށް ނުދައްކާ ހުރި ބިލްތައް ވަނީ ޖަމާވެފައެވެ. މިއީ މައްސަލަ ފަސްކޮށްލުމަށްޓަކައި ދެއްކި މާލީ ކުށްހީއެކެވެ.

ދަރަނީގެ ދަންތުރަ: ޖިއޯޕޮލިޓިކަލް އަދި އޮނިގަނޑުގެ ގައުމީ މައްސަލައެއް
މި ދެއްކި 500 މިލިއަން ޑޮލަރަކީ އަތްނުފޯރާ ފަދަ ބޮޑު ދަރަނީގެ ބުރައިގެ އެންމެ ކުޑަ މިންވަރެކެވެ.

• ގައުމީ ދަރަނީގެ ބުރަ: ދައުލަތުގެ ދަރަންޏާއި ދައުލަތުން ގެރެންޓީ ދީފައިވާ ދަރަނީގެ މިންވަރު ހުރީ 9.5 ބިލިއަން އެމެރިކާ ޑޮލަރުގައެވެ. ނުވަތަ ޖީ.ޑީ.ޕީ ގެ ނިސްބަތުން ގާތްގަނޑަކަށް 127 އިންސައްތައެވެ. 2026-27 އާ ހަމައަށް ދާއިރު މާލީ كورި ހީނަރުކަން ޖީ.ޑީ.ޕީ ގެ 13 އިންސައްތައަށް ފުޅާވެ، ދަރަނި 135 އިންސައްތައާ ގާތްކުރާނެ ކަމަށް ލަފާކުރެވެއެވެ.

• ދެމެހެއްޓެނިވި ނޫން ދަރަނި އަދާކުރުމުގެ އިލްތިޒާމްތައް: 2026 ވަނަ އަހަރު ރާއްޖެއިން 1 ބިލިއަނަށްވުރެ ގިނަ އެމެރިކާ ޑޮލަރު ދައްކަންޖެހެއެވެ. މީގެ ތެރޭގައި ސުކޫކާއި، އަދި އިންޑިއާއާއެކު ހަދާފައިވާ 400 މިލިއަން ޑޮލަރުގެ ކަރެންސީ ސްވޮޕް ހިމެނެއެވެ.

• ޖިއޯޕޮލިޓިކަލް ބައިބައިވުން: ރާއްޖެ މިއޮތީ އެންމެ ބޮޑަށް ދަރަނި ދޫކޮށްފައިވާ ދެ ގައުމު ކަމަށްވާ ޗައިނާ އާއި އިންޑިއާގެ ދެމެދުގައެވެ. ބެއިޖިންގް (ޗައިނާ) އަށް އޮތް ދަރަނީގެ އަންދާޒާއަކީ 1.4 ބިލިއަނާއި 3 ބިލިއަން ޑޮލަރަށްވުރެ މަތީގެ އަދަދެކެވެ. މީގެ ރައްދުގައި އިންޑިއާއިން ވަނީ ބޮޑެތި ލުއިތަކެއް ދީފައެވެ. އެގޮތުން 565 މިލިއަން ޑޮލަރުގެ ކްރެޑިޓް ލައިނަކާއި 1.4 ބިލިއަން ޑޮލަރުގެ އެހީގެ ޕެކޭޖެއް ދީފައިވާއިރު، މިހާރު ހުރި ލޯނުތައް އަނބުރާ ދެއްކުމުގެ މުއްދަތުތަކަށްވެސް ލުއި ދީފައިވެއެވެ.

މުސްތަގުބަލު: ދެން ވާނީ ކިހިނެއް؟
އެޕްރީލް މަހުގެ ފައިސާ ދައްކާ ނިމިފައިވީނަމަވެސް، ރާއްޖެއަށް ކުރިމަތިލާން ޖެހިފައިވަނީ ބިރުވެރި މުސްތަގުބަލަކާއެވެ. މިއީ މައިގަނޑު ތިން ގޮންޖެހުމަކުން ކަނޑައެޅޭނެ ކަންކަމެވެ.

• ދަރަނީގެ ބޮޑު ފާރު ދެމިއޮތުން: އެޕްރީލް މަހުގެ މުއްދަތު ހަމަވިއިރު ފައިސާ ދެއްކުނު ނަމަވެސް، 2026 ވަނަ އަހަރު ބޭރުގެ ދަރަނި އަދާކުރުމުގެ ޖުމްލަ އަދަދު 1 ބިލިއަން ޑޮލަރަށްވުރެ މަތީގައި ހުރުމުން، ބޮޑު އަގުގައި އާ ފައިނޭންސް ހޯދުމަށް މެދުކަނޑުމެއްނެތި މަސައްކަތް ކުރަންޖެހޭނެއެވެ.

• ނާޒުކު ކޭޝް ފްލޯ: އިގްތިސާދު ބިނާވެފައިވަނީ ފަތުރުވެރިކަމުގެ ދާއިރާގެ މައްޗަށެވެ. މި ދާއިރާއަށް ފަތުރުވެރިން މަޑުކުރާ ދުވަސްތައް މަދުވުމާއި ސަރަހައްދީ ހަނގުރާމަތަކުގެ ސަބަބުން ބޮޑެތި ނުރައްކާތަކެއް އެބައޮތެވެ. 2026 ގެ ފެށުމުގައި ބޭނުންކުރެވޭ ރިޒާވްގައި ހުރި 300 މިލިއަނަށްވުރެ ގިނަ ޑޮލަރުން ފުދެނީ ކިރިޔާ އެންމެ މަހެއްގެ ޒަރޫރީ މުދާ އެތެރެކުރުމަށެވެ. އެހެންކަމުން ކުށެއް ނުވަތަ ގޯހެއް ހެދުމުގެ އެއްވެސް ފުރުސަތެއް ނެތެވެ.

• ސާފުނޫން މަންޒަރެއް: ވޯލްޑް ބޭންކާއި އައި.އެމް.އެފް އިން ދެކޭގޮތުގައި ރާއްޖެ އަދިވެސް އޮތީ "ދަރަނީގެ ބޮޑު ނުރައްކަލެއްގެ" ތެރޭގައެވެ. ސަރުކާރުންވެސް އެއްބަސްވާ ގޮތުގައި 2026 ވަނަ އަހަރު އާމްދަނީގެ 70 އިންސައްތަ ހޭދަވާނީ ދަރަނި ދެއްކުމަށެވެ. މީގެ ސަބަބުން އާންމު ހިދުމަތްތަކަށް ނުވަތަ އުމްރާނީ ތަރައްގީއަށް ކުރާނެ މާލީ ހޭދައެއް ނޯންނާނެއެވެ.

ރައީސް މުއިިއްޒުގެ ސަރުކާރުން ވަނީ މިވަގުތަށް ކުރިމަތިވި އެންމެ ބޮޑު މާލީ ނުރައްކަލުން ކާމިޔާބުކަމާއެކު ސަލާމަތްވެފައެވެ. ނަމަވެސް އެކަން އެގޮތަށް ކުރެވުނީ ރިޒާވް ހުސްކޮށްލައިގެން އަދި ބޮޑު އަގުގައި އާ ދަރަނިތަކެއް ބޮލުގައި އަޅައިގެން ކަމަށް ވެދާނެއެވެ. ރާއްޖެ އަދިވެސް އޮތީ ބޮޑު ނުރައްކަލެއްގެ ތެރޭގައެވެ. ރާއްޖޭގެ އިގްތިސާދީ މިނިވަންކަމުގެ އަސްލު އިމްތިހާނަކީ މިދާދި ފަހުން ދެއްކި ފައިސާއެއް ނޫނެވެ. އޭގެ ބަދަލުގައި މުސްތަގުބަލަށްޓަކައި މަޅިޖެހިފައިވާ މި ދަރަނީގެ ދަންތުރައިން ސަލާމަތްވުމަށް އޮތް ގާބިލުކަމެވެ. ގޮތް ނިންމަވާނީ ގައުމާ ދޭތެރޭ ވިސްނަވާ ތިޔަ ރައްޔިތުންނެވެ.