ތިން ލައްކަ ފަސްދޮޅަސް ހާހަށްވުރެ ގިނަ ބައެއްގެ ފައިސާ ރައްކާކޮށްފައިވާ، ރާއްޖޭގެ އެންމެ ބޮޑު މާލީ އިދާރާ، ބޭންކް އޮފް މޯލްޑިވްސް (ބީއެމްއެލް) ބަނގުރޫޓުވުމާ ދިމާއަށް ދަނީ ހެއްޔެވެ؟ ނުވަތަ ބޭންކުގެ އިސްވެރިން ވިދާޅުވާ ފަދައިން، އެ ބޭންކު މިހާރު އޮތީ ކުރިއަށްވުރެ ވަރުގަދަކޮށް ހެއްޔެވެ؟ ​

މި ސުވާލުގެ ޖަވާބު ބިނާވެފައިވަނީ ސުވާލު ކުރެވެނީ ކާކާ ކަމުގެ މައްޗަށެވެ. ނަމަވެސް އެއް ކަމެއް ކަށަވަރެވެ: 43 އަހަރުގެ ތާރީޚުގައި އެންމެ ބޮޑު ފައިދާއެއް ލިބުނު ކަމަށް ދައްކާ ބޭންކަކުން، ބައިނަލްއަޤުވާމީ އިންވެސްޓަރުންގެ އަތުން 300 މިލިއަން ޑޮލަރު ހޯދުމަށް މަސައްކަތް ކުރަމުންދާއިރު، ބޭންކުގެ ޑޮލަރު ރިޒާވް ސަރުކާރަށް ދީފައިވާ ކަމަށް ކުރީގެ ރައީސަކު ދަނީ ތުހުމަތު ކުރައްވަމުންނެވެ.

ކުރިއަރަމުންދާ ބޭންކެއް، ރެކޯޑް އަދަދުތަކެއް

ލިޔެކިޔުންތަކުން ފެންނަ ގޮތުގައި ބީއެމްއެލްގެ ހާލަތު މިހާ ރަނގަޅު ދުވަހެއް ނާދެއެވެ. 2025 ވަނަ އަހަރު ނިމުނުއިރު، ޓެކްސްއަށް ކެނޑުމަށްފަހު ސާފު ފައިދާގެ ގޮތުގައި 2.5 ބިލިއަން ރުފިޔާ (162 މިލިއަން އެމެރިކާ ޑޮލަރު) ވަނީ ލިބިފައެވެ. މިއީ އޭގެ ކުރީ އަހަރާ އަޅާބަލާއިރު %9.8 އިތުރުވުމެކެވެ. މި ކުރިއެރުން 2026 ވަނަ އަހަރުވެސް ވަނީ ދަމަހައްޓާފައެވެ. އެގޮތުން ފުރަތަމަ ކުއާޓަރުގެ ސާފު ފައިދާ 631 މިލިއަން ރުފިޔާއަށް އަރާފައިވާއިރު، މިއީ މިދިޔަ އަހަރުގެ އެ މުއްދަތާ އަޅާބަލާއިރު %27 އިތުރުވުމެކެވެ.

ބޭންކުގެ ތާރީޚުގައި ފުރަތަމަ ފަހަރަށް ޖުމްލަ އެސެޓްސް 60 ބިލިއަން ރުފިޔާއަށްވުރެ މައްޗަށް ގޮސްފައިވާއިރު، ކަސްޓަމަރުން ޖަމާކޮށްފައިވާ ފައިސާގެ އަދަދު ވަނީ 40.7 ބިލިއަން ރުފިޔާއަށް އަރާފައެވެ. އަދި 2025 ވަނަ އަހަރު އަލަށް ދޫކުރި ލޯނުގެ އަދަދު 10 ބިލިއަން ރުފިޔާއަށް އަރާފައިވާއިރު، މިއީ އެއް އަހަރެއްގެ ތެރޭގައި އެންމެ ގިނައިން ލޯނު ދޫކުރި އަހަރެވެ.

އާންމު މިންގަނޑުތަކުން ބަލާއިރު، މިއީ މާލީ ގޮތުން ވަރަށް ދުޅަހެޔޮ ތަސައްވުރެކެވެ.

ޤާނޫނީ މިންގަނޑަށްވުރެ ހަތަރު ގުނަ އިތުރު

ބޭންކިންގް ދާއިރާގައި އެންމެ މުހިންމު އެއް ނަންބަރަކީ 'ކެޕިޓަލް އެޑިކުއަސީ ރޭޝިއޯ' (ސީ.އޭ.އާރު) އެވެ. މިއީ ބޭންކަކަށް ދިމާވެދާނެ ކުއްލި ގެއްލުމަކުން ސަލާމަތްވުމަށް ބަހައްޓާ ރައްކާތެރިކަމުގެ ފަންޑެވެ. 2025 ނިމުނުއިރު ބީއެމްއެލްގެ ސީ.އޭ.އާރު ހުރީ %48.1 ގައެވެ. ސީއީއޯ މުޙައްމަދު ޝަރީފް އޭޕްރީލް 2026 ގައި ފާހަގަކުރެއްވި ގޮތުގައި، ބޭންކުގެ ކެޕިޓަލް ހުރީ ޤާނޫނީ ގޮތުން ލާޒިމްކުރާ މިންވަރަށްވުރެ ހަތަރު ގުނަ މަތީގައެވެ.

މަރުކަޒީ ބޭންކް (އެމްއެމްއޭ) އިންވެސް ހާމަކޮށްފައިވާ ގޮތުގައި، 2025 ނޮވެމްބަރު މަހާ ހަމައަށް ބޭންކިންގް ނިޒާމުގެ ޖުމްލަ ސީ.އޭ.އާރު ހުރީ %45 ގައެވެ. މިއީ ބައިނަލްއަޤުވާމީ މިންގަނޑުތަކުން ބަލާއިރު "ވަރަށް މަތީ އަދި ރައްކާތެރި މިންވަރެއް" ކަމަށް އެމްއެމްއޭ އިން ބުނެއެވެ.

"2025 ވަނަ އަހަރުގެ ރެކޯޑް ނަތީޖާއަށްފަހު، އާ އަހަރުގައިވެސް ބޭންކުން ދަނީ މާލީ ގޮތުން ވަރުގަދަ ނަތީޖާއެއް ދައްކަމުން،" ނޫސްވެރިންގެ ބައްދަލުވުމެއްގައި ޝަރީފް ވިދާޅުވިއެވެ. އޭނާ މިކަން ނިސްބަތްކުރެއްވީ "ހަރުދަނާ ހިންގުމާއި މާލީ މެނޭޖްމަންޓް" އަށެވެ.

ހަމައެކަނި މި ނަންބަރުތަކަށް ބަލާނަމަ، ބީއެމްއެލްއަކީ ހަމައެކަނި ދަރަނި އަދާކުރެވޭނެ ތަނެއް ނޫނެވެ؛ އެއީ ވަރަށް ބޮޑަށް ކުރިއަރަމުންދާ ކުންފުންޏެކެވެ.

'މާލީ ބަޣާވާތެއް' އަދި ސިޔާސީވެފައިވާ ބޯޑެއް

ރަސްމީ ވާހަކަތަކުގެ ރެނދުތައް ފެންނަން ފެށީ 2024 އޮގަސްޓް މަހުއެވެ. އެއީ އޭރު އޮތް ބީއެމްއެލްގެ ބޯޑުން، ރުފިޔާ އެކައުންޓްތަކުން ޑޮލަރުގެ މުއާމަލާތް ކުރުން ހުއްޓާލުމަށް ނިންމި ހިސާބުންނެވެ. އެ ނިންމުމަކީ ބޭރު ފައިސާ ބޭރުވާ މިންވަރު ކޮންޓްރޯލް ކުރުމަށް ނިންމި ނިންމުމެކެވެ. ނަމަވެސް ރައީސް މުޙައްމަދު މުޢިއްޒު މިކަމާ ކޯފާވެ، މިއީ ސަރުކާރާ ދެކޮޅަށް ގެންނަން އުޅުނު "މާލީ ބަޣާވާތެއް" ކަމަށް ސިފަކުރެއްވިއެވެ.

މިކަމާ ގުޅިގެން ޖިނާއީ ތަޙުޤީޤެއް ފެށުނެވެ. ބޭންކުގެ އޭރުގެ މެނޭޖިންގް ޑިރެކްޓަރު ކާލް ސްޓުމްކޭ އިސްތިއުފާ ދެއްވުމަށް މަޖުބޫރުވިއެވެ. އޭނާގެ ބަދަލުގައި އައްޔަންކުރެއްވީ މުޙައްމަދު ޝަރީފެވެ. ޝަރީފަކީ ކުރީގެ ރައީސް ޔާމީންގެ ސަރުކާރުގެ އެމްއެމްޕީއާރުސީ ކޮރަޕްޝަންގެ މައްސަލައާ ގުޅުން އޮތް ކަމަށް ފާޑުކިޔާ ފަރާތްތަކުން ތުހުމަތުކުރާ ބޭފުޅެކެވެ. ނަމަވެސް އޭނާ އެ ތުހުމަތުތައް ދޮގުކުރައްވައެވެ.

މި ސިޔާސީ ބަދަލުތަކާއެކު ބީއެމްއެލް ހިންގުމަށް ބޮޑެތި ބަދަލުތަކެއް އައެވެ. "ބީއެމްއެލްގެ ބައެއް ނިންމުންތައް މިހާރު އިޢުލާން ކުރައްވަނީ ރައީސުލްޖުމްހޫރިއްޔާއެވެ. އެމަނިކުފާނު ފެންނަނީ ބޭންކުގެ ތަރުޖަމާނެއްގެ ގޮތުގައެވެ،" އެއް ރިޕޯޓެއްގައި ފާހަގަކޮށްފައިވެއެވެ. "ބޭންކުގެ ނިންމުންތަކާއި އިޢުލާންތަކުގައި ސިޔާސީ ކުލަޖެހިފައި ހުރުމުން އެނގެނީ ކޯޕަރޭޓް ގަވަރނަންސް ފެއިލްވެފައިވާ ކަމެވެ."

ރައީސް މުޢިއްޒު މިހާރު އޭޓީއެމް ހުޅުވުމުގެ ރަސްމިއްޔާތުތަކުގައި އަމިއްލަފުޅަށް ބައިވެރިވެވަޑައިގަންނަވައެވެ. ކުރިން މިއީ ބޭންކުގެ އާދައިގެ ހަރަކާތްތަކެވެ. "ރައީސް މުޢިއްޒު ރަށްރަށަށް ކުރައްވާ ސިޔާސީ ދަތުރުފުޅުތަކުގައި ބޭންކުގެ ގަދަ ރަތްކުލަ ވަރަށް ބޮޑަށް ފެނެއެވެ،" ރިޕޯޓުގައިވެއެވެ.

ދުވަހަކުވެސް ހައްލުނުވި ޑޮލަރުގެ ތާށިކަން

ރެކޯޑް ފައިދާތަކުގެ ފަހަތުގައި، ރާއްޖެ ދަނީ ޑޮލަރުގެ ބޮޑު ތާށިކަމެއް ތަހައްމަލު ކުރަމުންނެވެ. ރާއްޖޭގެ އިޤްތިޞާދު ބިނާވެފައިވަނީ އިމްޕޯޓްގެ މައްޗަށެވެ. ނަމަވެސް ފަތުރުވެރިކަމުން ލިބޭ ބޭރު ފައިސާގެ ބޮޑު ބައެއް ބޭންކިންގް ނިޒާމުގެ ތެރެއަށް ނުވަދެއެވެ. މިކަމުގެ ސަބަބުން ޑޮލަރުގެ ދާއިމީ ތާށިކަމެއް ވަނީ އުފެދިފައެވެ.

2024 ވަނަ އަހަރުގެ ތިންވަނަ ކުއާޓަރުގައި ބީއެމްއެލްގެ ޑޮލަރުގެ ހާލަތު އޮތީ ކެޕިޓަލްގެ %20 ނެގެޓިވްގައެވެ. މިއީ ގާތްގަނޑަކަށް 200 މިލިއަން ޑޮލަރެވެ. މާނައަކީ ބޭންކުގައި ހުރި ޑޮލަރަށްވުރެ، ބޭންކުން އަދާކުރަންޖެހޭ ޑޮލަރުގެ ޒިންމާތައް ބޮޑުވުމެވެ. ސަރުކާރާ ގުޅިގެން ރުފިޔާ ޓްރެޜަރީ ބިލްތައް ޑޮލަރު ބޮންޑަށް ބަދަލުކޮށްގެން މިހާރު ވަނީ މި ހާލަތު ކޮންމެވެސް ވަރަކަށް ރަނގަޅުކޮށްފައެވެ.

ނަމަވެސް މުޅި އިޤްތިޞާދު އޮތީ ވަރަށް ބޮޑު ނުރައްކަލެއްގެ ތެރޭގައެވެ. 2025 ގެ މެދުތެރެއާ ހަމައަށް އައިއިރު، ބާޒާރުގައި ހުރި އިތުރު ރުފިޔާގެ މިންވަރު (ލިކުއިޑިޓީ) 7 ބިލިއަން ރުފިޔާއަށް (453 މިލިއަން ޑޮލަރު) އަރާފައިވެއެވެ. މިއީ 2020 އާ އަޅާބަލާއިރު %178 އިތުރުވުމެކެވެ. މީގެ ސަބަބުން ތަކެތީގެ އަގު އުފުލި، "މަދު ޑޮލަރުކޮޅެއް ހޯދުމަށް ގިނަ ރުފިޔާ ދުވަން" ޖެހިފައިވެއެވެ. އެމްއެމްއޭއަށް ވަނީ ރިޒާވުން ފައިސާ ނަގައިގެން ފައިސާގެ އަގު ހިފަހައްޓަން މަޖުބޫރުވެފައެވެ.

ކަޅު ބާޒާރުގައި ޑޮލަރުގެ ރޭޓް ހުރީ 20.20 ރުފިޔާގައެވެ. މިއީ ރަސްމީ ރޭޓަށްވުރެ މާ މަތީ އަދަދެކެވެ. ކާބޯތަކެތީގެ އަގު އުފުލިފައިވާއިރު، 2025 ގައި މާލެއިން ކަރަންޓު ކެނޑުނު މައްސަލައަކީ ތެލަށް ފައިސާ ނުދެއްކުމުގެ ސަބަބުން ދިމާވި ކަމެއް ކަމަށް ރިޕޯޓްތައް ބުނެއެވެ. މިއީ ބޭރު ފައިސާގެ ތާށިކަން އޮތް މިންވަރު ހާމަކޮށްދޭ ކަމެކެވެ.

އެމްއެމްއޭގެ އަމިއްލަ ރިޕޯޓުގައި ބުނެފައިވަނީ، ކެޕިޓަލް ރަނގަޅު ކަމަށް ދެއްކިޔަސް، ނުދައްކާ ހުރި ލޯނުތައް (NPL) %5.3 އަށް އަރާފައިވާ ކަމަށާއި، ބޭންކުގެ ފައިދާ ލިބޭ މިންވަރު "ފާހަގަކުރެވޭ މިންވަރަކަށް ދަށްވަމުން" ދާ ކަމަށެވެ. 2025 މޭ މަހާ ހަމައަށް އައިއިރު މުޅި ސިނާއަތުގެ ނުދައްކާ ހުރި ލޯނުގެ ނިސްބަތް ވަނީ %6.56 އަށް އުފުލިފައެވެ.

އެސްޑީއެފްސީ ބަދަލުކުރުން: އޮޅުންބޮޅުން ބޮޑު ކަމެއް

2025 ޖުލައި މަހު ބީއެމްއެލް އިން ވަނީ އެސްއެމްއީ ޑިވެލޮޕްމަންޓް ފައިނޭންސް ކޯޕަރޭޝަން (އެސްޑީއެފްސީ) ބޭންކުގެ ދަށަށް ބަދަލުކޮށްފައެވެ. އެއީ ކުދި އަދި މެދު ފަންތީގެ ވިޔަފާރިތަކަށް 1.7 ބިލިއަން ރުފިޔާގެ ލުއި ލޯނު ދޫކޮށްފައިވާ ތަނެކެވެ. ނަމަވެސް އެމްއެމްއޭ އިން ފަހުން ވަނީ މިއީ ބޭންކިންގް ޤާނޫނާ ޚިލާފު، ޣައިރު ޤާނޫނީ ކަމެއް ކަމަށް ކަނޑައަޅާފައެވެ. ސަބަބަކީ ބީއެމްއެލް އިން އެމްއެމްއޭގެ ހުއްދަ ހޯދާފައި ނުވުމެވެ.

ފާޑުކިޔާ ފަރާތްތަކުން އިންޒާރު ދެނީ، ބީއެމްއެލްގެ ހަރުކަށި އުސޫލުތަކުގެ ސަބަބުން، ރާއްޖޭގެ ވިޔަފާރިތަކުގެ %93 ހިއްސާކުރާ ކުދި ވިޔަފާރިތަކަށް ލޯނު ލިބުން ދަތިވާނެ ކަމަށެވެ. މި މައްސަލައިގެ ސަބަބުން ބޭންކުގެ ވިޔަފާރި މަޤްޞަދާއި ސަރުކާރުގެ ސިޔާސީ މަޤްޞަދުތައް މަސްހުނިވަމުންދާ ކަމުގެ ބިރު ވަނީ ބޮޑުވެފައެވެ.

300 މިލިއަން ޑޮލަރުގެ ސުކޫކު 

6 މޭ 2026 ގައި ބްލޫމްބާގް ނިއުސް އިން ރިޕޯޓްކުރި ގޮތުގައި، ބީއެމްއެލް އިން ދަނީ އޭޝިއާ، މެދުއިރުމަތި އަދި ޔޫރަޕްގެ ފަންޑް މެނޭޖަރުންނާ ބައްދަލުކޮށް، 300 މިލިއަން ޑޮލަރުގެ ސުކޫކެއް (އިސްލާމީ ބޮންޑެއް) ވިއްކުމަށް މަސައްކަތް ކުރަމުންނެވެ.

މި ބޮންޑަކީ ދިވެހި ސަރުކާރުގެ ގެރެންޓީއާއެކު ދޫކުރާ އެއްޗެކެވެ. މިކަމުގައި އެހީތެރިވަނީ ދުބާއީގެ މަޝްރިޤް ބޭންކުންނެވެ. މިއީ ފާހަގަކޮށްލެވޭ ކަމެކެވެ. ސަބަބަކީ މިއީ ބީއެމްއެލް އިން ބައިނަލްއަޤުވާމީ މާލީ ބާޒާރަށް ވަންނަ ފުރަތަމަ ފަހަރަށް ވާތީއެވެ.

ރަސްމީ ބަސް

ބީއެމްއެލްގެ ޑައިރެކްޓަރ އޮފް ފައިނޭންޝަލް ސްޓްރެޓެޖީ އެންޑް ޕްލޭނިންގް ޢަބްދުﷲ ޙަސަން ބްލޫމްބާގަށް ވިދާޅުވީ، މި ފައިސާއަކީ ސީދާ ފަތުރުވެރިކަމަށް ދިމާވެފައިވާ ގޮންޖެހުންތަކާ ގުޅުންހުރި އެއްޗެއް ނޫން ކަމަށެވެ. ނަމަވެސް "މީގެ ސަބަބުން އިޤްތިޞާދުގައި ހުރި ބޭރު ފައިސާ އިތުރުވެގެންދާނެ" ކަމަށް އޭނާ ވިދާޅުވިއެވެ.

އޭނާ އިތުރަށް ވިދާޅުވީ ވެލާނާ އެއާޕޯޓް ބޮޑުކުރުމާއި، ރިސޯޓް ތަރައްޤީކުރަން އިތުރު ރަށްތައް ދޫކުރުމުގެ ސަބަބުން ބޭރު ފައިސާގެ އިންވެސްޓްމަންޓް ބޭނުންވާނެ ކަމަށެވެ. "މުޅި އިޤްތިޞާދަށް މިކަމުގެ ފައިދާ ކުރާނެ، މިއީ ނުސީދާކޮށް މައްސަލަ ހައްލުކުރުމުގެ ގޮތެއް،" ޙަސަން ވިދާޅުވިއެވެ.

ބޭންކުން ބުނާ ގޮތުގައި، 28 ފެބުރުއަރީ 2026 ގައި މެދުއިރުމަތީގައި ފެށުނު ހަނގުރާމައިގެ ސަބަބުން ފަތުރުވެރިން ބުކިންގް ކެންސަލްކޮށް، ޚަރަދުކުރާ މިންވަރު ވަނީ ދަށްވެފައެވެ. ހަނގުރާމަ ފެށުނު ފަހުން ކާޑު މުއާމަލާތްތަކުން ލިބޭ ބޭރު ފައިސާ ތިންބައިކުޅަ އެއްބައި ދަށްވެފައިވާއިރު، އިމްޕޯޓަށް ކުރާ ޚަރަދު ވަނީ ދެގުނަ އިތުރުވެފައެވެ.

ތުހުމަތުތައް: "އަޅުގަނޑުމެންގެ ފައިސާ ދިނީ ސަރުކާރަށް"

މި ސުކޫކާ ގުޅޭގޮތުން މާ ބިރުވެރި ވާހަކައެއް ދެއްކެވީ ކުރީގެ ރައީސް މުޙައްމަދު ނަޝީދެވެ. ސިޔާސީ ޖަލްސާއެއްގައި ވާހަކަ ދައްކަވަމުން ނަޝީދު ތުހުމަތު ކުރެއްވީ:

"ވީގޮތަކީ ރައްޔިތުންގެ ފައިސާ، ބޭންކުގައި ހުރި ޑޮލަރު، ސަރުކާރުގެ ދަރަނި ދައްކަން ސަރުކާރަށް ދިނީ. އެހެންވެ މިހާރު އަޅުގަނޑުމެންގެ ކާޑުތަކުން ޑޮލަރުގެ މުއާމަލާތް ނުކުރެވެނީ." 

އޭނާ މި 300 މިލިއަން ޑޮލަރުގެ ސުކޫކާ މިކަމާ ގުޅުވިއެވެ: "މި 300 މިލިއަން ޑޮލަރުގެ ލޯނު ނަގަން މިއުޅެނީ ބޭންކުގައި ހުރި އަޅުގަނޑުމެންގެ ފައިސާ ސަރުކާރަށް ދީ، ސަރުކާރުގެ ދަރަނި ދައްކަން އެ ފައިސާ ބޭނުންކޮށްފައިވާތީ."

ބީއެމްއެލްގެ ތަރުޖަމާނު މުޙައްމަދު ސަޢީދު ވަނީ ޑޮލަރުގެ މުއާމަލާތްތައް އެއްކޮށް ހުއްޓާލާފައިވާ ކަމަށް ކުރާ ތުހުމަތުތައް ދޮގުކުރައްވާފައެވެ. އޭނާ ވިދާޅުވީ ޑޮލަރު އެކައުންޓް ކާޑުތަކުން އޮންލައިންކޮށް ވިޔަފާރި ކުރެވޭނެ ކަމަށެވެ. ނަމަވެސް ލިމިޓްތައް ހުރީ ހަމައެކަނި ރުފިޔާ ކާޑުތަކަށް ކަމަށް އެއްބަސްވެވަޑައިގެންނެވިއެވެ. އެކަމަކު އެ ލިމިޓްތަކުގެ ތަފްސީލެއް ނުދެއްވައެވެ.

ކަސްޓަމަރުންގެ ޑޮލަރު ޑިޕޮސިޓްތައް ސަރުކާރުގެ ދަރަނި ދައްކަން ބޭނުންކުރި ކަމަށް ނަޝީދު ކުރެއްވި މައިގަނޑު ތުހުމަތަށް ބޭންކުން ސީދާ ޖަވާބެއް ނުދެއެވެ.

ދައުލަތުގެ ދަރަނީގެ ހާލަތު

މި ތުހުމަތުތަކަށް ބަލާއިރު ދައުލަތުގެ ދަރަނީގެ ހާލަތަށް ބަލަންޖެހެއެވެ:

• 2026 އޭޕްރީލްގައި ސަރުކާރުން ވަނީ 500 މިލިއަން ޑޮލަރުގެ ސުކޫކެއް އަނބުރާ ދައްކާފައެވެ.
• އިންޑިއާއަށް ދައްކަންޖެހޭ 400 މިލިއަން ޑޮލަރުގެ ދަރަނިވެސް ވަނީ ދައްކާފައެވެ.
• ފިޗް ރޭޓިންގްސް އިން ވަނީ ރާއްޖޭގެ ދަރަނި 'ޖަންކް' ހާލަތަށް ދަށްކޮށް، "ދަރަނި ނުދެއްކިދާނެ ކަމުގެ ފުރުސަތު ބޮޑު" ކަމަށް ބުނެފައެވެ.
• 2026 ވަނަ އަހަރު 1 ބިލިއަން ޑޮލަރަށްވުރެ ގިނަ ދަރަނި ދައްކަންޖެހެއެވެ.

މޫޑީސްގެ އެނަލިސްޓް މާކަސް ޔިއޫ ފާހަގަކުރެއްވި ގޮތުގައި، ސަރުކާރަށް އަމިއްލައަށް ބޭރުން ފައިސާ ހޯދުމަކީ މިހާރު "މުސްތަޙީލު" ކަމެކެވެ. އެހެންކަމުން، ބީއެމްއެލް މެދުވެރިކޮށް ސަރުކާރުގެ ގެރެންޓީގައި މި ނަގާ 300 މިލިއަން ޑޮލަރަކީ، ބައިނަލްއަޤުވާމީ ބާޒާރު ބަންދުވެފައިވާ ސަރުކާރަކުން ފައިސާ ހޯދަން ކުރާ ކަމެއްގެ ގޮތުގައި ބެލެވެއެވެ.

ބޭންކުގެ އަސާސްތައް ވަރުގަދަ

އިތުބާރު ހުރި ކަންތައްތަކެއް އެބަހުއްޓެވެ:

• ފައިދާ ހުރީ ރެކޯޑް މިންވަރެއްގައެވެ.
• ކެޕިޓަލް އެޑިކުއަސީ (%48.1) ހުރީ ޤާނޫނީ މިންގަނޑަށްވުރެ މާ މަތީގައެވެ.
• ޑިޕޮސިޓްތައް އިތުރުވަމުންދާތީ، ރައްޔިތުންގެ އިތުބާރު އޮތްކަން އެނގެއެވެ.
• ޑޮލަރުގެ ނެގެޓިވް ހާލަތު ވަނީ ރަނގަޅުކޮށްފައެވެ.
• 300 މިލިއަން ޑޮލަރުގެ ސުކޫކަކީ އިޤްތިޞާދަށް ޑޮލަރު ވެއްދުމަށް ކުރާ ކަމެކެވެ.

މިގޮތަށް ބަލާއިރު، ބީއެމްއެލް އަކީ ދަތި ހާލަތެއްގައިވެސް ރަނގަޅަށް ހިންގާ ތަނެކެވެ. ބަނގުރޫޓުވުމުގެ ބިރެއް ފެންނާކަށް ނެތެވެ.

ނުރައްކަލުގެ ރަތް ސިގްނަލްތައް

ނަމަވެސް ބައެއް ކަންކަން ހުރީ ވަރަށް ބޮޑު ސުވާލު އުފެދޭ ގޮތަށެވެ:

ސިޔާސީ ނުފޫޒު: 2024 އޮގަސްޓްގެ ހާދިސާތަކުން އެނގެނީ ބޭންކުގެ މިނިވަންކަން ގެއްލިފައިވާ ކަމެވެ. ރައީސް ނިންމުންތައް އިޢުލާން ކުރެއްވުމާއި އޭޓީއެމް ހުޅުވުން ސިޔާސީ ކަމަކަށް ހެދުމުން، ބޭންކުގެ ވިޔަފާރި ނިންމުންތަކަށްވުރެ ސިޔާސީ ބޭނުންތައް އިސްވާކަން އެނގެއެވެ.

ޑޮލަރު ހުސްވުން: ކަސްޓަމަރުންގެ ޑޮލަރު ސަރުކާރުގެ ދަރަނި ދައްކަން ބޭނުންކުރި ކަމުގެ ތުހުމަތަކީ ވަރަށް ސީރިއަސް ކަމެކެވެ. ސަރުކާރުން 900 މިލިއަން ޑޮލަރުގެ ދަރަނި ދެއްކި އިރު، ބޭންކުން 300 މިލިއަން ޑޮލަރު ހޯދަން އުޅުމަކީ މި ތުހުމަތަށް ބާރުދޭ ކަމެކެވެ.

ޤާނޫނާ ޚިލާފުވުން: އެސްޑީއެފްސީ ބަދަލުކުރި މައްސަލަ އެމްއެމްއޭ އިން ޣައިރު ޤާނޫނީ ކަމަށް ކަނޑައެޅުމަކީ ކުޑަ ކަމެއް ނޫނެވެ. މިއީ ބޭންކުގެ ހިންގުމުގައި ހުރި ބޮޑު އުނިކަމެކެވެ.

ސުކޫކަކީ ސަރުކާރުގެ ވަސީލަތެއް: ސަރުކާރަށް އަމިއްލައަށް ފައިސާ ނުލިބޭތީ ބޭންކް މެދުވެރިކޮށް ފައިސާ ހޯދުމަކީ، ބޭންކުގެ ކަސްޓަމަރުންގެ ފައިސާ ނުރައްކަލަށް ހުށަހެޅޭ ކަމެކެވެ.

އިޤްތިޞާދީ ގޮންޖެހުން: އެމްއެމްއޭ އިން ވަނީ ބޭންކިންގް ނިޒާމަށް ބޮޑު ނުރައްކަލެއް އޮތް ކަމަށް އިންޒާރު ދީފައެވެ. ނުދައްކާ ހުރި ލޯނުތައް އިތުރުވަމުންދާއިރު، ފަތުރުވެރިކަމަށްވެސް ވަނީ ހީނަރުކަން އައިސްފައެވެ.

ލިބެން ހުރި ހެކިތަކަށް ބަލާއިރު، ބޭންކް އޮފް މޯލްޑިވްސް ވަގުތުން ބަނގުރޫޓުވާނެ ކަމަކަށް ނުފެނެއެވެ. ބޭންކުގެ ރިޒާވް ވަރުގަދަވެފައި، ފައިދާވެސް ދަނީ ލިބެމުންނެވެ. ނަމަވެސް، ފައިދާ އިން އެކަނި ހައްލުނުވާނެ ނުރައްކާތަކެއް އެބަހުއްޓެވެ. އެއީ ސިޔާސީ ނުފޫޒާއި، ކަސްޓަމަރުންގެ ފައިސާ ދައުލަތުގެ ދަރަނި ދައްކަން ބޭނުންކުރާ ކަމުގެ ތުހުމަތާއި، ޤާނޫނުތަކާ ޚިލާފުވުމެވެ.

300 މިލިއަން ޑޮލަރުގެ ސުކޫކަކީ ބޭންކު އިނދަ ޖެހެނީކަން އަންގައިދޭ ކަމަކަށްވުރެ ބޮޑަށް، މިއީ މުޅި ދައުލަތުގެ މާލީ ހާލަތު ގޯސްވެފައިވާ ކަމުގެ ނިޝާނެކެވެ. ސަރުކާރަށް ބޭރުން ފައިސާ ނުލިބުމުން، ޤައުމީ ބޭންކުގެ ބޭނުން ނަހަމަ ގޮތުގައި ހިފަނީ ކަމަށް ބެލުމުގެ ފުރުސަތު ބޮޑެވެ.

ބީއެމްއެލްގެ 365,000 ކަސްޓަމަރުންނަށް އޮތް ސުވާލަކީ މާދަމާ ބޭންކު ބަންދުވާނެތޯ ކުރާ ސުވާލެއް ނޫނެވެ. އެއީ އެމީހުން އިތުބާރުކޮށްފައި ބަހައްޓާ ފައިސާ ބޭނުންކުރަނީ ކަސްޓަމަރުންގެ ފައިދާއަށްތޯ ނުވަތަ ސަލާމަތްނުވެވިގެން އުޅޭ ސަރުކާރެއްގެ ބޭނުމަށްތޯ ކުރާ ސުވާލެވެ.

ބީއެމްއެލް އާއި ސަރުކާރުން ޖަވާބު ނުދޭ މުހިންމު ސުވާލުތައް

• ކަސްޓަމަރުންގެ ޑޮލަރު ޑިޕޮސިޓްތައް ސަރުކާރުގެ ދަރަނި ދައްކަން ބޭނުންކުރިތޯ؟ އެކަން ކުރީ ކޮން ޤާނޫނެއްގެ ދަށުންތޯ؟
• އެމްއެމްއޭގެ ހުއްދަ ނުހޯދައި އެސްޑީއެފްސީ ބަދަލުކުރީ ކީއްވެގެންތޯ؟
• ބޭންކުގެ ނިންމުންތަކަކީ ސިޔާސީ ނުފޫޒެއް ނެތް ނިންމުންތަކެއްކަން ކަށަވަރުކުރަނީ ކިހިނެއްތޯ؟
• 300 މިލިއަން ޑޮލަރުގެ ސުކޫކުން ލިބޭ ފައިސާގެ ތެރެއިން ޑޮލަރު ރިޒާވް އިއާދަކުރަން ބޭނުން ކުރަނީ ކިހާ ވަރެއްތޯ؟
• ބޭންކުގެ %50.8 ހިއްސާ ސަރުކާރުގެ އޮތުމުން، ބޭންކުގެ ފައިސާއާ މެދު ސަރުކާރުން ގޮތް ނިންމަނީތޯ؟