2026 ވަނަ އަހަރުގެ އެޕްރީލް މަހުގެ ކުރީކޮޅު، ރާއްޖެއަށް ގެންނަން ހަމަޖެހިފައިވާ ގާތްގަނޑަކަށް 4,200 ކޮންޓެއިނަރު ސްރީލަންކާގެ ކޮލަމްބޯ ބަނދަރުގައި ތާށިވެފައި ހުއްޓެވެ. އޭޕްރީލް މަހުގެ މެދުތެރޭގައި މި އަދަދު ގާތްގަނޑަކަށް 1,741 އަށް މަދުވި ނަމަވެސް، އޭޕްރީލް މަހުގެ ފަހުކޮޅާ ހަމައަށް 2,500 އަށްވުރެ ގިނަ ކޮންޓެއިނަރު ވަނީ ތާށިވެފައެވެ.

ރާއްޖެއަކީ ކަނޑުމަގުން ކުރާ އިމްޕޯޓަށް މުޅިންހެން ބަރޯސާވެފައިވާ ގައުމަކަށް ވާއިރު، މިއީ ހަމައެކަނި ލޮޖިސްޓިކަލް ދަތިތަކެއް ނޫނެވެ. މިއީ ވަރަށް އަވަހަށް ގައުމީ ސަޕްލައި ޗެއިން ކުއްލި ނުރައްކަލުގެ ހާލަތަކަށް ބަދަލުވެގެންދިޔަ ކަމެކެވެ. މުދާ އެތެރެކުރާ ފަރާތްތަކުން މަޢުލޫމާތު ދޭ ގޮތުގައި، ކުރިން މާލޭ ވިޔަފާރި ބަނދަރުން 2 ނުވަތަ 3 ދުވަހުގެ ތެރޭގައި ކްލިއަރ ކުރެވޭ މުދާ، މިހާރު ކްލިއަރ ކުރުމަށް 17 ނުވަތަ 18 ދުވަހަށްވުރެ ގިނަ ދުވަސް ހޭދަވެއެވެ. މާލޭގެ ބޮޑެތި މާޓުތަކުގެ ހަރުތަކުން މުދާ މަދުވަމުންދާކަން ފާހަގަކުރެވިފައި ވެއެވެ. އަދި ދިވެހީންގެ މެދުގައި މަގުބޫލު ބައެއް ޕްރޮޑަކްޓްތައް ހުސްވެ، ނުލިބި ގިނަދުވަސް ވަމުންދާކަން ފާހަގަކުރެވިފައި ވެއެވެ.

މައިގަނޑު ސަބަބުތައް: ދެ ގައުމަށް ކުރިމަތިވި ނުރައްކާތެރި ހާލަތު

ދާއިރާގެ ތަޖުރިބާކާރުން އެއްބަސްވާ ގޮތުގައި، މީގެ އަސްލު ސަބަބަކީ ހަމައެކަނި އެންމެ ކަމެއް ނޫނެވެ. ނަމަވެސް މިއީ އޮނިގަނޑުގައި ހުރި ދިގުލީ މައްސަލަތަކާއި ބޭރުގެ ނުފޫޒުތައް އެކުވުމުގެ ނަތީޖާއެކެވެ:

މާލޭ ވިޔަފާރި ބަނދަރު ތޮއްޖެހުން: މާލޭ ވިޔަފާރި ބަނދަރާއި ހުޅުމާލެ ޓާމިނަލްގެ ޖުމްލަ ޖާގައަކީ އެންމެ 2,750 ކޮންޓެއިނަރެވެ. މިއީ ފާއިތުވި 40 އަހަރު ދުވަހުގެ ތެރޭގައި މާބޮޑު ބަދަލެއް ނައިސް އޮތް އޮނިގަނޑެކެވެ. ނަމަވެސް، ރާއްޖެއަށް އެތެރެކުރާ މުދަލުގެ މިންވަރު ވަނީ ވަރަށް ބޮޑުތަނުން އިތުރު ވެފައެވެ.

ސަރަޙައްދީ ލޮޖިސްޓިކްސްއަށް އޮތް ބާރު: ބަންގްލަދޭޝްއާއި ޕާކިސްތާނަށް ގެންދާ މުދާ ބަދަލުކުރުމުގެ (transhipment) މަސައްކަތް ކޮލަމްބޯއިން ކުރަން ޖެހުމުން އެ ބަނދަރަށް ވަނީ ބާރުބޮޑު ވެފައެވެ. ދެކުނު އިންޑިއާއިން ކޮލަމްބޯއަށް މުދާ އުފުލާ ފީޑަރުތަކުގެ ރޭޓްތައް ދެގުނައަށްވުރެ ބޮޑުވެ، ކޮންމެ TEU އަކަށް ގާތްގަނޑަކަށް 400 އެމެރިކާ ޑޮލަރަށް ވަނީ އުފުލިފައެވެ.

ޖިއޯޕޮލިޓިކަލް ނުތަނަވަސްކަން: އެމެރިކާގެ އެހީތެރިކަމާއެކު އިސްރާއީލުން އީރާނަށް ދިން ހަމަލާތަކުގެ ސަބަބުން ބައިނަލްއަގުވާމީ ކަނޑުދަތުރުފަތުރުގެ މަގުތަކަށް ވަނީ ބުރޫއަރާފައެވެ. މެދުއިރުމަތީގެ ނުތަނަވަސްކަމުގެ ސަބަބުން ދަތުރުފަތުގެ މަގުތައް ބަދަލުކުރަން ޖެހުމުން، ދިވެހި އިމްޕޯޓަރުން ބަރޯސާވާ ފީޑަރު ތާވަލުތަކަށް ވަނީ ލަފާނުކުރެވޭ ފަދަ ބަދަލުތަކެއް އައިސްފައެވެ.

އޮޕަރޭޝަނަލް މައްސަލަތައް: ކޮލަމްބޯ ބަނދަރުގައި ރޭވުންތެރިކަން ކުޑަވުމާއި، މެނުއަލްކޮށް ކޮންޓެއިނަރު ބަދަލުކުރުމާއި، މުސްތަގުބަލަށް އަމާޒުކުރެވިފައިވާ މާސްޓަރ ޕްލޭނެއް ނެތުމުގެ ސަބަބުން، ބަނދަރު ތޮއްޖެހުމުގެ މައްސަލަ ތަކުރާރުވެ، ބަނދަރުގެ އިތުބާރު ވަނީ ގެއްލިފައެވެ. 

މުވައްޒަފުންގެ ހަޅުތާލު: ކޮލަމްބޯ ބަނދަރުގެ މުވައްޒަފުން ކުރާ ހަޅުތާލުތަކުގެ ސަބަބުން މަސައްކަތްތައް ހުއްޓި، އިތުރު ދަތިތަކާ ކުރިމަތިވެއެވެ.

މި ފާހަގަކުރެވޭ ކަންކަމުގެ ފަހަތުގައި، ހާމަނުވާ އިތުރު ކަމެއްވެސް އެބައޮތެވެ. ދާއިރާގެ މުޙައްލިލުން ފާހަގަކުރާ ގޮތުގައި، ދިވެހި އިމްޕޯޓަރުން ޝިޕިންގ ލައިންތަކަށާއި ޕޯޓް އެޖެންޓުންނަށް ދައްކަންޖެހޭ ގިނަ އަދަދެއްގެ ފައިސާ ނުދައްކާ އެބަހުއްޓެވެ. އުޅަނދުފަހަރު ހަފުތާތަކެއް ވަންދެން މަޑުކުރަން ޖެހުމުން ނުވަތަ މުދާ ބޭލުމެއް ނެތި އަނބުރާ ކޮލަމްބޯއަށް ދާންޖެހުމުން، ޝިޕިންގ ލައިންތަކަށް ބޮޑެތި ގެއްލުންތަކެއް ދަނީ ވަމުންނެވެ. މިކަމުގެ ސަބަބުން، ބައެއް ޝިޕިންގ ލައިންތަކުން ވަނީ ފައިސާ ދެއްކުމުގެ އުސޫލުތައް ހަރުކަށިކޮށްފައެވެ. އެގޮތުން، ކޮންޓެއިނަރު ދޫކުރުމުގެ ކުރިން ނަގުދު ފައިސާ ދެއްކުމަށް މަޖުބޫރުކުރުމާއި، ނުދައްކާ ހުރި ބިލްތައް ދައްކައި ހަލާސްކުރަންދެން އާ މުދާ ބަރުކުރުމަށް ވަނީ ދެކޮޅު ހަދާފައެވެ. ސަރުކާރުގެ ރަސްމީ ބަޔާންތަކުގައި މިކަން ފާހަގަކޮށްފައި ނުވި ނަމަވެސް، ފްރައިޓް ފޯވާޑަރުން ބުނާ ގޮތުގައި ކޮލަމްބޯގައި ކޮންޓެއިނަރުތައް ހިފެހެއްޓިފައި ހުރުމުގެ އެންމެ ބޮޑު އެއް ސަބަބަކީ މިއެވެ.

އާންމު ދިރިއުޅުމަށް ކުރާ އަސަރު: ހުސްވަމުންދާ ހަރުތަކާއި އުފުލެމުންދާ އަގުތައް

ކޮންޓެއިނަރުތައް ލަސްވުމުގެ ސަބަބުން، ދިވެހިންގެ އާންމު ދިރިއުޅުމަށް ވަނީ ފާހަގަކުރެވޭ ފަދަ އަސަރުތަކެއް ކޮށްފައެވެ:

ޒަރޫރީ މުދަލަށް އޮތް ނުރައްކާ: ކަނޑައެޅިފައިވާ 164 ބާވަތުގެ ޒަރޫރީ މުދަލުގެ ތެރެއިން ކިރާއި ސަންފްލާވާ ތެލަކީ އިސްކަން ދީގެން ގެންނަން ޖެހޭ ތަކެތި ކަމަށްވިޔަސް، އެންމެ ބޮޑަށް ލަސްވަމުންދަނީވެސް މި ތަކެއްޗެވެ.

ރިސޯޓް ސަޕްލައި ޗެއިނަށް ބުރޫއެރުން: ރާއްޖޭގެ ލަގްޒަރީ ރިސޯޓްތަކަށް މުދާ ފޯރުކޮށްދޭ ބޮޑެތި ކުންފުނިތަކުގެ މުދާ ކްލިއަރ ނުކުރެވި ހުރުމުގެ ސަބަބުން، ރާއްޖޭގެ އިގްތިސޯދުގެ މައިނާރު ކަމަށްވާ ފަތުރުވެރިކަމުގެ ދާއިރާއަށް ވަނީ ނުރައްކާ ކުރިމަތިވެފައެވެ.

އަގުތައް އުފުލުން: 2026 ވަނަ އަހަރުގެ މާރިޗު މަހު، އަސާސީ ކާބޯތަކެތީގެ އަގުތައް ވަނީ އޭގެ ކުރީ އަހަރާ އަޅާބަލާއިރު 1.95 އިންސައްތަ އިތުރުވެފައެވެ. މިއީ މުދާ ލިބުން ދަތިވުމުގެ ސަބަބުން އައި ބަދަލެކެވެ.

ސަރުކާރުގެ އިޖާބަ: މައްސަލަ ހައްލުކުރުމަށް ކުރެވޭ މަސައްކަތްތައް

ދިވެހި ސަރުކާރުން ވަނީ މި ހާލަތު ގަބޫލުކޮށް، މައްސަލަ ހައްލުކުރުމަށް ބައެއް ފިޔަވަޅުތައް އަޅާފައެވެ:

ޒަރޫރީ މުދާ އަވަހަށް ކްލިއަރ ކުރުން: މުދާ ހުސްވިޔަ ނުދިނުމަށްޓަކައި، ސަންފްލާވާ ތެލާއި ކިރު ހިމެނޭ 80 ކޮންޓެއިނަރެއް އިސްކަންދީގެން ކްލިއަރ ކުރުމަށް ކަނޑައެޅިއެވެ.

ބަނދަރުގެ މަސައްކަތު ގަޑި އިތުރުކުރުން: 2025 ވަނަ އަހަރުގެ ޑިސެމްބަރު މަހު، ރައީސުލްޖުމްހޫރިއްޔާ ޑރ. މުޙައްމަދު މުޢިއްޒު ވަނީ މުދާ ކްލިއަރ ކުރުމުގެ ޚިދުމަތް 24 ގަޑިއިރަށް ބަދަލުކުރުމަށާއި، ޑެމަރޭޖް ނުނަގާ މުއްދަތު 124 ގަޑިއިރަށް އިތުރުކުރުމަށް ނިންމަވާފައެވެ.

ބަނދަރު ބަދަލުކުރުމުގެ މަޝްރޫޢު: ސަރުކާރުން ދަނީ ރާއްޖޭގެ މައި ބަނދަރުގެ އޮޕަރޭޝަންތައް ތިލަފުށްޓަށް ބަދަލުކުރުމުގެ މަސައްކަތް ކުރަމުންނެވެ. އެގޮތުން 2025 ސެޕްޓެމްބަރުން ފެށިގެން އެތަނުގައި ހުސް ކޮންޓެއިނަރު ބަހައްޓާ ސަރަޙައްދެއް ދަނީ ބޭނުންކުރަމުންނެވެ.

ނުދައްކާ ހުރި ފައިސާގެ މައްސަލަ: ހައްލުނުވާ ސުވާލެއް

ސަރުކާރުން ވިޔަފާރިތަކަށް ދައްކަންޖެހޭ ފައިސާ: ސަރުކާރުން ވަނީ ނުދައްކާ ހުރި ހުރިހާ ފައިސާއެއް ދައްކާނެ ކަމަށް ވަޢުދުވެފައެވެ. ނަމަވެސް މި މަސައްކަތް ކުރިއަށްދަނީ ލަސްކޮށެވެ. ރައީސް މުޢިއްޒު އިޢުލާން ކުރެއްވި ގޮތުގައި، ދައުލަތުން ދައްކަންޖެހޭ ހުރިހާ ފައިސާއެއް ފަސް ހަފުތާގެ ތެރޭގައި ދައްކައި ޚަލާޞްކުރެވޭނެއެވެ. 2026 އޭޕްރީލްއާ ހަމައަށް، ނޮވެމްބަރު 2025 އިން ފެށިގެން 3.3 ބިލިއަން ރުފިޔާ ވަނީ އަމިއްލަ ފަރާތްތަކަށް ދައްކާފައެވެ. އެހެންނަމަވެސް، ކުދި އަދި މެދު ފަންތީގެ ވިޔަފާރިތަކުން ބުނާ ގޮތުގައި އަހަރަކަށްވުރެ ގިނަ ދުވަސްވީ ބިލްތަކަށް އަދިވެސް ފައިސާ ނުލިބެއެވެ. ސަރުކާރުގެ އަމާޒަކީ މިފަދަ ވިޔަފާރިތަކަށް 15 ދުވަސް ތެރޭ ފައިސާ ދެއްކުން ކަމުގައިވިޔަސް، އިދާރީ ލަސްތަކެއް އަދިވެސް އެބަހުއްޓެވެ.

ބަނދަރާ ގުޅުންހުރި ނުދައްކާ ހުރި ފައިސާ: ކޮލަމްބޯ ބަނދަރަށް ދައްކަންޖެހޭ ފައިސާގެ ތަފްސީލު ސަރުކާރުން ހާމަކޮށްފައި ނުވި ނަމަވެސް، ފައިސާ ދެއްކުން ލަސްވުމުގެ އާންމު އުސޫލަށް ބަލާއިރު، ބަނދަރުގެ ފީތަކާއި ޓްރާންޝިޕްމަންޓް ޗާޖުތައް ނުދައްކާ ހުރީތޯ ސުވާލު އުފެދެއެވެ. ފާހަގަކޮށްލެވޭ ކަމަކީ، މޯލްޑިވްސް ޕޯޓްސް ލިމިޓެޑް (އެމްޕީއެލް) އިން މުދާ ކްލިއަރ ކުރުމުގައި ދަތިތަކެއް ހުރިކަން ގަބޫލުކުރި ނަމަވެސް، އެއީ ފައިސާ ނުދެއްކުމާ ގުޅުންހުރި ކަމެއް ކަމަށް ބުނެފައެއް ނުވެއެވެ. މިއިން ދޭހަވަނީ މައިގަނޑު މައްސަލައަކީ ބަނދަރު ތޮއްޖެހުމާއި ހިންގުމުގެ ނިޒާމުގައި ހުރި ދަތިތައް ކަމެވެ.

އަންނަ ހަފުތާގައި ތިން އުޅަނދެއްގައި 2,500 ކޮންޓެއިނަރު އަންނާނެ ކަމަށް ސަރުކާރުން ލަފާ ކުރެއެވެ. މިއީ ވަގުތީ ލުޔެއް ލިބޭނެ ކަމެކެވެ. ނަމަވެސް، މާލޭ ވިޔަފާރި ބަނދަރުގެ ޖާގައިގެ ދަތިކަމަށް ދާއިމީ ހައްލެއް ނުގެނެވޭހާ ހިނދަކު މިފަދަ ތާށިތައް ތަކުރާރުވާނެއެވެ. ތިލަފުށްޓަށް ބަނދަރު ބަދަލުކުރުމަކީ ރަނގަޅު ފިޔަވަޅެއް ނަމަވެސް، ހިންގުމުގެ ދާއިރާއަށް އަވަސް އިޞްލާޙުތަކެއް ނުގެނެސްފިނަމަ، ރާއްޖޭގެ ސަޕްލައި ޗެއިން އޮންނާނީ އެތެރޭގެ އާއި ބޭރުގެ ނުފޫޒުތަކުގެ ކުރިމަތީގައި ނާޒުކު ފައްތަރެއްގައެވެ. މިއީ ރާއްޖޭގެ ސަޕްލައި ޗެއިނަށް ކުރިމަތިވެފައިވާ ވަރަށް ބޮޑު ގޮންޖެހުމެކެވެ.