ނިމިދިޔަ އަހަރު ސަރުކާރުން ސިނގިރޭޓުގެ އިމްޕޯޓް ޑިއުޓީ ދެގުނައާ ގާތްކުރާ މިންވަރަކަށް ބޮޑުކުރުމުން، އެއީ އާންމު ސިއްހަތަށް އެޅުނު ތާރީޚީ ފިޔަވަޅެއްގެ ގޮތުގައި ގިނަބަޔަކު ސިފަކުރިއެވެ. ރަސްމީކޮށް އެތެރެކުރާ ސިނގިރޭޓުގެ މިންވަރު ވަރަށް ބޮޑަށް ދަށްވުމަކީ، އަގު ބޮޑުވުމުގެ ސަބަބުން ދުންފަތުގެ އިސްތިއުމާލުކުރާ މީހުން އެ އާދަ ދޫކޮށްލަމުންދާ ކަމުގެ ހެއްކެއް ކަމަށް ސަރުކާރުގެ އިސްވެރިން ވިދާޅުވަމުން ގެންދެވިއެވެ. "މިއީ ގައުމުގެ ރައްޔިތުންގެ ފުއްޕާމޭގެ ދުޅަހެޔޮކަމަށް ލިބުނު ކާމިޔާބީއެއް،" މިދިޔަ މާރިޗު މަހު ފިނޭންސް މިނިސްޓްރީގެ އިސް އޮފިޝަލަކު މަޖިލީހުގައި ވިދާޅުވިއެވެ.

ނަމަވެސް، މާލޭގެ ތޮއްޖެހިފައިވާ މަގުތަކާއި ރަށްރަށުގެ ފެރީތަކުގައި ފެންނަމުންދަނީ މިއާ މުޅިން ތަފާތު މަންޒަރެކެވެ. ސިނގިރޭޓު ފޮށިތައް ފެންނަ މިންވަރު މަދުވި ނަމަވެސް، މީހުންގެ ޖީބުތައް މިހާރު ފުރެމުންދަނީ އަގުހެޔޮ، އަދި މާ ނުރައްކާތެރި ބާވަތަކުންނެވެ. އެއީ އަތުން އޮޅާފައި ހުންނަ "ބިޑި" އެވެ. އަޅުގަނޑުމެން 8 މަސް ދުވަހުގެ މުއްދަތަށް ކުރިއަށްގެންދިޔަ ތަހުގީގުގައި، ދުންފަތުގެ އިސްތިއުމާލުކުރާ ސާޅީހަށްވުރެ ގިނަ މީހުންނާއި، އެތެރެކުރާ ފަރާތްތަކާއި، އަދި ސިއްހީ މާހިރުންނާ ސުވާލުކޮށްފައިވެއެވެ. މި ހޯދުންތަކުން އެނގޭ ގޮތުގައި، ސަރުކާރުގެ ޓެކްސް ސިޔާސަތުގެ ސަބަބުން ދުންފަތަށް ދެވިހިފާފައިވާ މިންވަރު ކުޑައެއް ނުވެއެވެ. އޭގެ ބަދަލުގައި، އެ އާދަ މިހާރު މިވަނީ އެއްވެސް އުސޫލެއް ނެތް، މާ ބޮޑަށް ގެއްލުންދެނިވި މަގަކަށް ބަދަލުވެފައެވެ.

އަގު ބޮޑުވުމުގެ ތަކުލީފު

މިދިޔަ އަހަރު ޖުލައި މަހު ސިނގިރޭޓު ކާޓޫނަކުން ނަގާ ޑިއުޓީ 1,200 ރުފިޔާއަށްވުރެ މައްޗަށް ޖެއްސުމުން، އާންމުކޮށް ބޭނުންކުރާ 20 ސިނގިރޭޓުގެ ފޮށްޓެއްގެ އަގު ވަނީ 200 ރުފިޔާއަށްވުރެ މައްޗަށް އަރާފައެވެ. މިއީ ދުވަހު މުސާރައަށް އަދި އާދައިގެ ވަޒީފާތަކުގައި މަސައްކަތްކުރާ މީހުންނަށް އަތްފޯރާ ވަރެއް ނޫނެވެ. ހުޅުމާލޭގައި ދިރިއުޅޭ އުމުރުން 47 އަހަރުގެ މަސްވެރިއެއް ކަމަށްވާ ހަސަން އަލީ ބުނި ގޮތުގައި، ކުރިން އޭނާ ދުވާލަކު ފޮށްޓެއް ހުސްކުރެއެވެ. "މިހާރު ހަފުތާއަކު ތިން ފޮށި ގަންނާނެ ތަނަވަސްކަމެއް ވެސް ނެތް. ހުއްޓާލަން މަސައްކަތް ކުރިން، އެކަމަކު ހަށިގަނޑު އެއަށް ބޭނުންވަނީ. އެންމެން ބުނީ ބިޑިއަކީ ވެސް ހަމަ އެކަހަލަ އެއްޗެކޭ، މިއީ ހަމައެކަނި ސަގާފީ ގޮތަށް ހުންނަ އެއްޗެކޭ،" އޭނާ ކިޔައިދިނެވެ.

ހަސަންގެ މި ވާހަކައަކީ ރާއްޖޭގެ އެކި ކަންކޮޅުތަކުން އިވޭ އަޑެކެވެ. މާލޭގެ މަސް މާރުކޭޓާއި، މާފުށި، ތުލުސްދޫ އަދި މަހިބަދޫ، ވެލިދޫ ފަދަ ރަށްރަށުގެ ފިހާރަތަކުން ބުނާ ގޮތުގައި، ޑިއުޓީ ބޮޑުކުރި ފަހުން ބިޑި ވިކޭ މިންވަރު ވަނީ ތިން ގުނައަށް އިތުރުވެފައެވެ. ބިޑިއެއް އެންމެ ދެ ރުފިޔާއަށް ލިބޭއިރު، މިއީ އެންމެ އަގުހެޔޮ ސިނގިރޭޓަށްވުރެ ވެސް މާ އަގުހެޔޮ މިންވަރެކެވެ. މާލީ ދަތިކަން ހުރި މީހަކަށް މިއީ ދެކޮޅުނުޖެހޭ ވަރުގެ ބޮޑު ފަރަގެކެވެ.

ފަތެއްގެ ތެރޭގައި ފޮރުވިފައިވާ ވިހަ

ބިޑީގެ ބޭރުފުށުގެ ސާދާ ސިފައަށް ބަލާފައި، ގިނަބަޔަކަށް ހީވަނީ އެއީ "ގުދުރަތީ" ނުވަތަ ގެއްލުން ކުޑަ އެއްޗެއް ކަމަށެވެ. ނަމަވެސް، ސިއްހީ ހަގީގަތް މިއާ މުޅިން ތަފާތެވެ.

"ބިޑިއަކީ ވިހަ ދަންތުރައެއް،" އައި.ޖީ.އެމް.އެޗް ގެ ފުއްޕާމޭގެ ބަލިތަކަށް ޚާއްސަ ޑޮކްޓަރު، ޑރ. އާމިނަތު ޖަލީލު އިންޒާރު ދެއްވިއެވެ. "ބިޑި އަނދަނީ ދަށް ހޫނުމިނެއްގައި ކަމަށްވުމުން، އެ ނިވުނަނުދީ ހިފެހެއްޓުމަށްޓަކައި ބޯ މީހާ މާ ބާރަށް އަދި ގިނައިން އެ އެތެރެއަށް ދަމަންޖެހޭ. މީގެ ނަތީޖާއަކީ ކެންސަރަށް މަގުފަހިކުރުވާ މާއްދާތައް ފުއްޕާމޭގެ އެންމެ އެތެރެއަށް ފޯރުން."

2024 ވަނަ އަހަރު ދިވެހިރާއްޖޭގެ ގައުމީ ޔުނިވަރސިޓީން ހެދި ދިރާސާއަކުން ދައްކާ ގޮތުގައި، އާންމު ސިނގިރޭޓަށްވުރެ ބިޑީގައި ތިންގުނަ އިތުރަށް ނިކޮޓިން އަދި ފަސްގުނަ އިތުރަށް ޓާރް ހިމެނެއެވެ. އަދި ހިތުގެ ބަލިތަކަށް މަގުފަހިކުރުވާ ކާބަން މޮނޮކްސައިޑް ހުންނަ މިންވަރު ދެގުނަ އިތުރެވެ. "މިހާރު ވެސް ކްލިނިކްތަކަށް އަންނަ އުމުރުން 30 ގެ އަހަރުތަކުގެ މީހުންގެ ފުއްޕާމޭ ވަނީ ވަރަށް ބޮޑަށް ހަލާކުވެފައި. މިއީ މީގެ ކުރިން ފެންނަ މިންވަރަށްވުރެ މާ އަވަސް އުމުރެއް،" ޑރ. އާމިނަތު ޖަލީލު އިތުރަށް ވިދާޅުވިއެވެ.

ހޭލުންތެރިކަމުގެ ހުސްކަން

ސިއްހީ މާހިރުން ބުނާ ގޮތުގައި، ގިނަބަޔަކު ބިޑިއަށް ބަދަލުވަނީ އެއީ ކޮން އެއްޗެއްކަން ނޭނގި ތިބެއެވެ. މަދަނީ ޖަމިއްޔާއެއް ކަމަށްވާ 'ޝޭޕް' (SHAP) ގެ ފާތިމަތު ނިޝާ ބުނި ގޮތުގައި، އޭނާ ސުވާލުކުރި ބިޑި ބޯ މީހުންގެ 80 އިންސައްތައަށްވުރެ ގިނަ މީހުން ގަބޫލުކުރަނީ ބިޑިއަކީ ކެމިކަލް ނުހުންނަ އެއްޗެއް ކަމަށެވެ. ބައެއް މީހުން ހީކުރާ ގޮތުގައި އެއީ ސިނގިރޭޓު ހުއްޓާލަން ބޭނުންކުރެވިދާނެ އެއްޗެކެވެ.

ސަރުކާރުގެ ކެމްޕޭންތައް އަދިވެސް އަމާޒުވެފައި ހުރީ ހަމައެކަނި ސިނގިރޭޓަށެވެ. އެޗް.ޕީ.އޭ (HPA) ގެ ސޯޝަލް މީޑިއާ ޕޭޖުތަކުން ވޭތުވެދިޔަ 18 މަސް ދުވަހު ބިޑީގެ ނުރައްކަލާ ބެހޭ އެއްވެސް މައުލޫމާތެއް ފެންނާކަށް ނެތެވެ. "އަޅުގަނޑުމެން މި ބޭނުންކުރަނީ އަގުބޮޑު މާކެޓަށް ބާރުފޯރުވާފައި، ނުރައްކާތެރި ވަގު މާކެޓު ދޫކޮށްލާފައި އޮންނަ ސިޔާސަތެއް،" ހެލްތު މިނިސްޓްރީގެ ކުރީގެ އެޑްވައިޒަރ ޑރ. އިބްރާހީމް ވަހީދު ވިދާޅުވިއެވެ.

އަގުގެ ހަގީގަތް

ޓެކްސް ބޮޑުކުރުމަކީ ހަރުކަށި ފިޔަވަޅެކެވެ. ނަމަވެސް، އޭގެ ސަބަބުން ރާއްޖޭގެ ސިޔާސަތު އެކަށައަޅާ ފަރާތްތަކަށް ނޭނގި ނަމަވެސް މިވަނީ ކަޅު ބާޒާރުގެ ނުރައްކާތެރި ވިޔަފާރިއަކަށް މަގުފަހިކޮށްދީފައެވެ. ދުންފަތަށް ދެވިހިފާފައިވާ މިންވަރު ކުޑައެއް ނުވެއެވެ؛ އެކަން މިވަނީ އެހެން ދިމާލަކަށް ބަދަލުވެފައެވެ.

ބިޑީގެ މައްސަލައިން އެނގެނީ، ހަމައެކަނި އަގަށް ބަލައިގެން ހަދާ ސިޔާސަތުތަކުގެ ސަބަބުން ބޮޑެތި ނުރައްކާތަކާ ކުރިމަތިލާން ޖެހިދާނެ ކަމެވެ. ބިޑިއަށް ބަދަލުކޮށްލުމުން ދުންފަތަށް ކުރާ ހޭދަ ކުޑަ ވިނަމަވެސް، އިންސާނާގެ ސިއްހަތަށް ދޭ ގެއްލުން މާ ބޮޑެވެ. ސަރުކާރުގެ ހިސާބުތަކުން ސިނގިރޭޓު އެތެރެކުރާ މިންވަރު މަދުވި ކަމަށް ދެއްކި ނަމަވެސް، ގައުމުގެ ސިއްހީ ހިދުމަތްދޭ ތަންތަނުން ފެންނަން ފަށާފައިވަނީ މާ ހިތާމަވެރި ނަތީޖާތަކެކެވެ.