ރާއްޖެއިން ފެންނަމުންދަނީ ރައްޔިތުންނާ ގުޅުންހުރި ދައުލަތުގެ ކަންކަން އޮޅުވަމުން، ފޮރުވަމުންދާ މަންޒަރެވެ. އަންދައި އަޅިއަށް ހަދާލި ރަސްމީ ލިޔެކިޔުންތަކުގެ ތަހުގީގެވެ. އެޗްޑީސީއާއި އެނޫންވެސް ސަރުކާރު ކުންފުނިތަކުގެ ހިޔާނާތްތަކެވެ. ބީއެމްއެލްގެ މާލީ ބަގާވާތެވެ. ސްޓެލްކޯގެ ކަރަންޓް ކެނޑުމުގެ ބަގާވާތެވެ. ބޮޑު ފައިދާ ލިބޭނެ ކަމަށްބުނެ ފެށި ބަންކަރިން އެވެ. ޑޮލަރު މާރުކުރަން މަޖުބޫރު ކުރުވުމާއެކު، ރައްޔިތުންނަށް ތަކުލީފަކާ ނުލައި ޑޮލަރު ލިބޭނެކަމަށް ދެއްކި ވާހަކަތަކާއެކު މި ލިސްޓް ވަރަށް ދިގު ކުރެވިދާނެއެވެ.

މިފަދަ އެތައް ކަންކަމުން ހާމަވަނީ ނުހަނު ކަންބޮޑުވާންޖެހޭ ފަދަ ނިޒާމީ އުސޫލެއް ރޭވުންތެރިކަމާއެކު ބައްޓަންކޮށްފައިވާ ކަމެވެ. ދެފުށް ފެންނަ އުސޫލުތައް ނައްތާލައި، ދައުލަތުގެ މުއައްސަސާތައް ނާޖާއިޒު ގޮތުގައި ސިޔާސީ ހަތިޔާރެއްގެ ގޮތުގައި ބޭނުންކުރާ ކަމެވެ.

ހަގީގަތް އަޅިޔަށް ހަދައިލި އަލިފާން

12 ޑިސެމްބަރު 2024 ގެ ހެނދުނު 6:00 ހާއިރު، މާލޭގެ އަމީނީމަގުގައި ހުރި ސަރުކާރުގެ ދެ އިމާރާތެއްގައި ބޮޑު އަލިފާނުގެ ހާދިސާއެއް ހިނގައި، ހައުސިންގ، ކޮންސްޓްރަކްޝަން އެންޑް އެންވަޔަރަންމަންޓް މިނިސްޓްރީއާއި، އެންވަޔަރަންމަންޓަލް ޕްރޮޓެކްޝަން އެޖެންސީ (އީ.ޕީ.އޭ) ގެ އިތުރުން ސިޓީ ކައުންސިލްގެ ބައެއް ބައިތައް އަނދައި އަޅިޔަށްވިއެވެ. މިއީ ދިވެހިރާއްޖޭގެ ފަހުގެ ތާރީޚެއްގައި ސަރުކާރުގެ އިމާރާތެއްގައި ހިނގި އެންމެ ނުރައްކާތެރި އަލިފާނުގެ ހާދިސާއެވެ. ނަމަވެސް، މާއްދީ ގޮތުން ލިބުނު ގެއްލުމަކީ ހަމައެކަނި ފެށުމެވެ.

ކުރީގެ ރައީސް ޢަބްދުﷲ ޔާމީން ވަގުތުން ތުހުމަތު ކުރެއްވި ގޮތުގައި، އެއީ ކޮރަޕްޝަނާ ގުޅުންހުރި ލިޔެކިޔުންތަކާއި، ޚާއްޞަކޮށް ސިޓީ ކައުންސިލްގެ ރެކޯޑުތައް ނައްތައިލުމަށް ގަސްތުގައި ރޯކޮށްލި އަލިފާނެކެވެ. އިދިކޮޅު އެމް.ޑީ.ޕީ އިން ވެސް އެދެމުންދިޔައީ ފުރިހަމަ ތަހުގީގަކަށެވެ. ނަމަވެސް، އޭގެ ފަހުން ފެނިގެންދިޔައީ ހަގީގަތް އޮއްބައިލުމުގެ ކާރިސާއެކެވެ. ހާދިސާ ހިނގިތާ މަދު ދުވަސްކޮޅެއްގެ ތެރޭގައި، ބޭރުގެ އެއްވެސް ތަހުގީގު ޓީމަކަށް މާހައުލު ބެލުމުގެ ފުރުސަތު ލިބުމުގެ މާ ކުރިން، ކަމާބެހޭ ފަރާތްތަކުން އެ ސަރަހައްދު ސާފުކުރަން ފެށިއެވެ. އިންޑިއާގެ ފޮރެންސިކް ޓީމެއް އައީ ހާދިސާ ހިނގިތާ އަށް ދުވަސް ފަހުންނެވެ. އެމީހުން ތިބީ އެންމެ ދެ ދުވަހުއެވެ. ފަހުން ފުލުހުން ހާމަކުރި ގޮތުގައި، އެ ޓީމު އައުމުގެ ކުރިން އެ ސަރަހައްދަށް ވަނީ "ބޮޑެތި ބަދަލުތަކެއް" ގެނެސްފައެވެ.

ފާއިތުވި ސަތާރަ މަހަށްވުރެ ގިނަ ދުވަސްވެގެންދިޔައިރު، ކަމާބެހޭ ފަރާތްތަކުން ވަނީ މި މައުލޫމާތުތައް މުޅިން ސިއްރުކޮށްފައެވެ. ޖޫން 2025 ގައި ބޭއްވުމަށް ހަމަޖެހުނު ނޫސްވެރިންގެ ބައްދަލުވުމެއް އެންމެ ފަހު ވަގުތު ކެންސަލް ކުރިއެވެ. އަދި އޭގެ ފަހުން އޭޕްރީލް 2026 ގައި ތަހުގީގުގެ ހޯދުންތައް ހާމަކުރާނެ ކަމަށް ރަސްމީކޮށް ވީ ވައުދަށް ވެސް ވަނީ ބޭވަފާތެރިވެފައެވެ. މިއަދާ ހަމައަށް ވެސް، އެ އަލިފާން ރޯވި ސަބަބެއް، ނުވަތަ ހޯދުމެއް، އަދި ޒިންމާވާނެ ފަރާތެއް ވެސް ހާމަކޮށްފައެއް ނުވެއެވެ. އަލިފާނުގެ ހާދިސާގައި އަނދައިދިޔަ ހައުސިންގ މިނިސްޓްރީއަކީ، އޭގެ ފަހުން ރައްޔިތުންގެ މެދުގައި ބޮޑު ހަލަބޮލިކަމެއް އުފެދުނު ބިންވެރިޔާ މަޝްރޫއުގެ ބިން ބެހުމުގެ ބޮޑު ޚިޔާނާތުގެ މަރުކަޒެވެ. މިއީ އިއްތިފާގެއް ކަމެއް ނުވަތަ ރޭވުމެއް ކަމެއް ނިންމުމަށް ބޭނުންވާ ހެކިތައް ވަނީ މުޅިން ސާފުކޮށް ނައްތައިލާފައެވެ.

އެޗްޑީސީ ގެ ޚިޔާނާތް އޮއްބައިލުން 

އަލިފާނުގެ ހާދިސާއަށްފަހު، ލީކުވި ލިޔެކިޔުންތަކުން ހާމަވި ގޮތުގައި 'ބިންވެރިޔާ' މަޝްރޫއުގެ ދަށުން ހުޅުމާލެއިން ގިނަ އަދަދެއްގެ ބަޔަކަށް ބިން ލިބިފައިވަނީ ރަސްމީ ލިސްޓުގައި އެމީހުންގެ ނަން ނެތް ނަމަވެސްމެއެވެ. މި ޚިޔާނާތުގެ މަރުކަޒަކީ ހައުސިންގ ޑިވެލޮޕްމަންޓް ކޯޕަރޭޝަން (އެޗް.ޑީ.ސީ) އާއި އޭރުގެ މެނޭޖިންގ ޑިރެކްޓަރު އިބްރާހީމް ފަޒުލް ރަޝީދެވެ. އުސޫލުން ބޭރުން ބިން ލިބުނު މީހުންގެ ތެރޭގައި ފަޒުލްގެ ކޮއްކޮ މުޙައްމަދު ފަޒީލް ރަޝީދު ހިމެނެއެވެ. ފަޒުލް އެންމެ ފުރަތަމަ މި ވާހަކަތައް ދޮގުކުރީ އެއީ ހަމައެކަނި އިއްތިފާގެއް ކަމަށް ބުނަމުންނެވެ.

ފުލުހުން ފަޒުލްގެ ގެ ބަލައި ފާސްކުރިއިރު، 1.4 މިލިއަން ދިވެހި ރުފިޔާ (ގާތްގަނޑަކަށް 90,000 އެމެރިކާ ޑޮލަރު) ނަގުދު ފައިސާ ހުރި ދަބަހެއް ފެނުނެވެ. ފަހުން ލޯންޗު ކުންފުންޏަކުން އެއީ ކޮމިޝަން ފައިސާ ކަމަށް ބުނުމުން، އެ ފައިސާ ވަނީ އަނބުރާ ހަވާލުކޮށްފައެވެ. މި މައްސަލައިގައި 24 މީހެއްގެ މައްޗަށް ފުރުން މަނާކުރުމުގެ އަމުރު ނެރެ، އެޗް.ޑީ.ސީ ގެ ބޯޑު ސަސްޕެންޑްކޮށް، ފަނަރަ މުވައްޒަފަކު ވަޒީފާއިން އެކަހެރިކުރިއެވެ. ފަޒުލް ޑިސެމްބަރު 2024 ގައި އިސްތިއުފާ ދެއްވީ އޭނާގެ ކުށެއް ނެތް ކަމަށް ވިދާޅުވަމުންނެވެ.

ނަމަވެސް، ޑިސެމްބަރު 2025 އާ ހަމައަށް އައިއިރު، ޕްރޮސެކިއުޓަރ ޖެނެރަލްގެ އޮފީހުން އިޢުލާނުކުރީ ލިޔެކިޔުންތައް ފޮހެލި މައްސަލައިގައި އެއްވެސް ދަޢުވާއެއް ނުކުރުމަށެވެ. އެއީ އެޗް.ޑީ.ސީ ގެ އެތެރޭގެ އައި.ޓީ ރިޕޯޓަކުން އެއްވެސް އެއްޗެއް މަދުވެފައިނުވާ ކަމަށް ދެއްކުމުންނެވެ. ކޮރަޕްޝަންގެ ބޮޑެތި ތުހުމަތުތައް އަދިވެސް ހުރީ ވަކިގޮތެއް ނުނިމިއެވެ. އަދި ކަމާބެހޭ ފަރާތްތަކުން އެއްވެސް މައުލޫމާތެއް ހާމައެއް ނުކުރެއެވެ. ވެރިކަންކުރާ ޕީ.އެން.ސީ ގައި އަދިވެސް ނުފޫޒުގަދަކޮށް އުޅުއްވާ ފަޒުލް އަކީ ކުށުން ބަރީއަވުމުގެ މި ނިޒާމުގެ ރަމްޒެކެވެ. މިއިން ދޭހަކޮށްދޭ މެސެޖަކީ ސާފު މެސެޖެކެވެ؛ ވެރިކަމުގެ ބާރާ ގުޅުން އޮތް ނަމަ، ކުށުގެ އަދަބުން ސަލާމަތްވެވޭނެއެވެ.

ހަގީގަތެއް ނެތް މާލީ ބަގާވާތް

އޮގަސްޓް 2024 ގައި، ބޭންކް އޮފް މޯލްޑިވްސް (ބީ.އެމް.އެލް) އިން ޑޮލަރުގެ ދަތިކަން ބޮޑުވުމުގެ ސަބަބުން ދިވެހި ރުފިޔާ ޑެބިޓް ކާޑުތަކުން ބޭރުގެ މުއާމަލާތްތައް ކުރުން މެދުކަނޑައިލިއެވެ. 24 ގަޑިއިރު ތެރޭގައި، ރައީސް ޑރ. މުޙައްމަދު މުޢިއްޒުއާއި ސަރުކާރުގެ އިސްވެރިން އެ ވިޔަފާރީގެ އާދައިގެ ނިންމުން ސިފަކުރެއްވީ އިދިކޮޅު ފަރާތްތަކާ ގުޅިގެން ހިންގި "ބަގާވާތެއްގެ" ގޮތުގައެވެ. މިނިސްޓަރެއްގެ ތަޤުރީރަށްފަހު، އެއްވެސް ހެކި ހޯދުމެއް ނެތް ގޮތުގައި، ދިވެހިރާއްޖޭގެ ފުލުހުންގެ ޚިދުމަތުން ވަގުތުން ތަހުގީގު ފެށިއެވެ.

ނަމަވެސް، ބީ.އެމް.އެލް ގެ އެއްވެސް އޮފިޝަލަކާ ނުވަތަ އިދިކޮޅު ސިޔާސީ ބޭފުޅަކާ ވެސް ސުވާލެއް ނުކުރެއެވެ. ގާތްގަނޑަކަށް ދެ އަހަރު ދުވަސް ފަހުން، މެއި 2026 ގައި ފުލުހުން ވަނީ "ޖިނާއީ ތަހުގީގެއް ކުރިއަށް ގެންދާނެ އެއްވެސް އަސާސެއް ނެތް" ކަމަށް ބުނެ އެ މައްސަލަ ހިމޭންކަމާއެކު ފައިލްކޮށް ނިންމާލާފައެވެ. އެ "ބަގާވާތަކީ" ހަމައެކަނި ސިޔާސީ ގޮތުން ހެދި ދޮގު ވާހަކައެކެވެ. އޭގެ ބޭނުމަކީ ޑޮލަރުގެ މައްސަލައިގެ ޒިންމާއިން ރެކުމާއި، ބީ.އެމް.އެލް ގެ ލީޑަރޝިޕް ބަދަލުކުރުމާއި، އަދި ބޭންކަކީ ރައީސްގެ "ސިޔާސީ ގޮފީގެ" ގޮތުގައި ހެދުމެވެ. ބީ.އެމް.އެލް އިން މިހާރު ފަންޑު ކުރަމުންދަނީ ރައީސްގެ ވައުދުތަކަށެވެ. މި މައްސަލައަކީ ދުވަހަކުވެސް އިންސާފު ހޯދުމަށް ހިންގި މައްސަލައެއް ނޫނެވެ؛ އެއީ ހަމައެކަނި ބާރުގެ ބޭނުމުގައި ހިންގި ކަމެކެވެ. ބޭނުން ފުދުމުން އެ މައްސަލަ މިވަނީ ފައިލްކޮށް އޮއްބައިލާފައެވެ.

ބަންކަރިންގގެ އޮޅުވައިލުން

ސެޕްޓެމްބަރު 2024 ގައި، ސަރުކާރުން ބައިނަލްއަޤުވާމީ ބަންކަރިންގްގެ ޚިދުމަތް ފެށީ ބޮޑެތި ވައުދުތަކަކާއެކުގައެވެ؛ އެއީ އަހަރަކު 400 މިލިއަން އެމެރިކާ ޑޮލަރުގެ އާމްދަނީއެއް ލިބި، އިޤްތިޞާދަށް އާ ދިރުމެއް ލިބޭނެ ކަމަށް ބުނަމުންނެވެ. އިޤްތިޞާދީ ވަޒީރު މުޙައްމަދު ސަޢީދު އަކީ މި މަޝްރޫއުގެ އެންމެ ބޮޑު އިޝްތިހާރު ކުރެއްވި ބޭފުޅާއެވެ. ނަމަވެސް ހަގީގަތް މާ ހިތްދައްޗެވެ.

ޚިދުމަތް ފެށިތާ ދިހަ ދުވަސް ފަހުން ހާމަވި ގޮތުގައި، ބޭރުގެ އެއްވެސް އުޅަނދަކަށް ތެޔޮ އަޅާފައެއް ނުވެއެވެ. ތެޔޮ އެޅި ހަމައެކަނި އުޅަނދަކީ ޚިދުމަތް ފެށުމުގެ ރަސްމިއްޔާތަށް ބޭނުންކުރި ރާއްޖޭގެ ކާގޯ ބޯޓެކެވެ. އަހަރަކަށްވުރެ ގިނަ ދުވަސްވީއިރު، ލިބުނު ހަގީގީ އާމްދަނީއަކީ އެންމެ 192 މިލިއަން ދިވެހި ރުފިޔާ (12.46 މިލިއަން އެމެރިކާ ޑޮލަރު) އެވެ. މިއީ ލަފާކުރި އަދަދުގެ އެންމެ ތިނެއް އިންސައްތައެވެ. ވަޒީރު ސަޢީދު ފަހުން ވިދާޅުވީ، އެ ފައިސާ އެއް އަހަރުން ލިބޭނެ ކަމަށް ދުވަހަކުވެސް ވިދާޅުނުވާ ކަމަށެވެ. ނަމަވެސް އޭނާ ކުރިން ދެއްކެވި ވާހަކަތަކުގެ ރެކޯޑިންގްތަކުން އެ ހަގީގަތް ދޮގުކުރެއެވެ.

އެންމެ ބޮޑު މައްސަލައަކީ، ދުނިޔޭގެ ހަކަތައިގެ ބޮޑު ކުންފުންޏެއް ކަމަށްވާ 'ވިޓޯލް' އާއެކު ވެފައިވާ އެއްބަސްވުމުގެ ޝަރުޠުތައް ހާމަކުރަން ސަރުކާރުން އިންކާރު ކުރުމެވެ. ކުރީގެ ރައީސް ޔާމީން ތުހުމަތު ކުރައްވާ ގޮތުގައި، ވިޓޯލްއިން ވިއްކަނީ އެމީހުންގެ އަމިއްލަ ތެލެވެ. އަދި ފައިދާގެ 95 އިންސައްތަ އެމީހުން ގެންދާއިރު، ހަތް އަހަރު ފަހުން ރާއްޖެއަށް ބާކީވާނީ ހަމައެކަނި ބޭނުންނުކުރެވޭ ބާ ދގަނޑުތަކެކެވެ. ދެފުށް ފެންނަ އުސޫލެއް ނެތުމުން، މީގެ ހަގީގީ ފައިދާ ލިބޭ ފަރާތްތައް ވަނީ ސިއްރުވެފައެވެ. ސާފުވާ ކަމަކީ، އިޤްތިޞާދީ އިންގިލާބެއްގެ ގޮތުގައި އިޝްތިހާރުކުރި މަޝްރޫއަކީ، ހަގީގަތުގައި ސަރުކާރުގެ ހިމޭންކަމުގެ ފުރަގަހުގައި ފޮރުވިފައިވާ ބޮޑު ނާކާމިޔާބީއެއް ކަމެވެ.

ރަސްމާލެ މަޝްރޫއުގެ ސިއްރު އެޖެންޑާ

ދިވެހިރާއްޖޭގެ ތާރީޚުގައި ވެސް ހިންގާ އެންމެ ބޮޑު ބިން ހިއްކުމުގެ މަޝްރޫއުގެ ގޮތުގައި ސިފަކުރާ ރަސްމާލެ މަޝްރޫއުގެ މަގްސަދަކީ 1,153 ހެކްޓަރުގެ ބިން ހިއްކައި، 65,000 ހައުސިންގ ޔުނިޓް ބިނާކުރުމެވެ. ޑިސެމްބަރު 2023 ގައި ރައީސް މުޢިއްޒު އިފްތިތާޙު ކުރެއްވި މި މަޝްރޫއު، އެއްވެސް ބިޑް ކުރުމެއް ނެތި ހަވާލުކުރީ ސްރީލަންކާގެ ކެޕިޓަލް މެރިން އެންޑް ސިވިލް ކޮންސްޓްރަކްޝަން (ސީ.އެމް.ސީ.ސީ) އާއެވެ. މިއީ ކުރީގެ ސަރުކާރުން މި ކުންފުންޏާ މަސައްކަތް ހަވާލުކުރުމުން މިހާރުގެ ސަރުކާރުގެ އިސްވެރިން ވަރަށް ބޮޑަށް ފާޑުކިޔާފައިވާ ކުންފުންޏެކެވެ.

މި މަޝްރޫއަށް ފައިސާ ދައްކަނީ ނަގުދު ފައިސާއަކުން ނޫނެވެ. ނަމަވެސް، ދިގު މުއްދަތަކަށް ކުއްޔަށް ދޫކުރާ ގޮތަށް އެންމެ އަގުބޮޑު ސަރަހައްދުތަކުން 70 ހެކްޓަރުގެ ބިން ދީގެންނެވެ. އިދިކޮޅު ފަރާތްތަކުން ލަފާކުރާ ގޮތުގައި މީގެ އަގު 100 ބިލިއަން ދިވެހި ރުފިޔާއަށް އަރައެވެ. މީގެ އެއްވެސް މިނިވަން އަގުކުރުމެއް އާންމުކޮށްފައެއް ނުވެއެވެ. މި މަޝްރޫއު ފެށީ ދައުލަތުގެ ބަޖެޓުގައި ފައިސާ ނެތިއެވެ. އަދި މަޖިލީހުން ބަޖެޓުގައި ހިމެނި 400 މިލިއަން ރުފިޔާ އުނިކުރުމުން، ސަރުކާރުން ބުނީ މިއީ "ދައުލަތުގެ ބަޖެޓުން އެއްވެސް ޚަރަދެއް ނުހިނގާނެ" މަޝްރޫއެއް ކަމަށެވެ. ނަމަވެސް އެއީ ކިހިނެއްވާ ކަމެއްކަން ދުވަހަކުވެސް ސާފުކޮށްދީފައެއް ނުވެއެވެ.

އެންޓި-ކޮރަޕްޝަން ކޮމިޝަން (އޭ.ސީ.ސީ) އިން ހިންގާ ތަހުގީގު ވަނީ ހުއްޓިފައެވެ. އަދި ބިން ހިއްކުމުގެ ސަބަބުން ރާއްޖޭގެ މަޝްހޫރު ރާޅާ އަޅާ ސަރަހައްދުތަކަށާއި ފަރުތަކަށް ވަނީ އިއާދަނުކުރެވޭނެ ފަދަ ބޮޑެތި ތިމާވެށީގެ ގެއްލުންތަކެއް ލިބިފައެވެ. ރަސްމާލެ މަޝްރޫއުން ދައްކުވައިދެނީ ހުދުމުޚުތާރު ވެރިކަމެއްގެ ނަމޫނާއެކެވެ؛ އެއީ ބޮޑު މަޝްރޫއެއް އިއުލާނުކުރުމާއި، ގާނޫނުތަކާއި ބަޖެޓުގެ އުސޫލުތަކަށް ބެލުމެއްނެތި ކަންކަން ކުރުމާއި، އަސާސީ ސުވާލުތަކަށް ޖަވާބުދާރީވުމަށް އިންކާރުކުރުމެވެ.

ސާފު ނޫން ސިއްރު އެޖެންޑާއެއް

2023 ގެ ރިޔާސީ ކެމްޕޭނުގައި، ރައީސް މުޢިއްޒު ވައުދުވެވަޑައިގަތީ ވިހާފަރު ފަޅު ހިއްކައި، ނޫނު އަތޮޅުގައި އެއާޕޯޓެއް ބިނާކުރުމަށެވެ. ޖެނުއަރީ 2026 ގައި، ގާނޫނާ ޚިލާފަށް ފާޅުކަން ބޮޑު ގޮތެއްގައި ބިން ހިއްކަން ފެށިއެވެ. ގާނޫނުން ލާޒިމުކުރާ އެންވަޔަރަންމަންޓަލް އިމްޕެކްޓް އެސެސްމަންޓް (އީ.އައި.އޭ) ހަދާފައެއް ނުވެއެވެ. ދައުލަތުގެ މީޑިއާއިން ދެއްކި މަންޒަރުތަކުން ފެންނަ ގޮތުގައި، ކޮނުމުގެ މަސައްކަތް ކުރަމުންދިޔައީ ކަޅުއޮށް ހިފަހައްޓާ ފޮތި (ސިލްޓް ސްކްރީން) އެޅުމެއް ނެތިއެވެ. ފަރުމައްޗަށް ކަޅުއޮށް ފެތުރެމުންދިޔައިރު، ރައީސް އަމިއްލަފުޅަށް އެ ސަރަހައްދަށް ވަޑައިގެން ހުންނެވިއެވެ. މިއިން ދިން މެސެޖަކީ ސާފު މެސެޖެކެވެ؛ ތިމާވެށީގެ ގާނޫނަކީ ސަރުކާރުގެ ބޭނުންތަކަށް ހުރަސްއަޅާ އެއްޗެއް ނަމަ، އެއަށް ބޯލަނބާކަށް ނުޖެހޭނެއެވެ.

މިއަށްވުރެ ކަންބޮޑުވާންޖެހޭ ކަމަކީ، އެ ފަޅަކީ ރިސޯޓު ހަދާ ފަރާތަކަށް ދިގު މުއްދަތަކަށް ކުއްޔަށް ދީފައިވާ ފަޅަކަށްވާއިރު، އެ އެއްބަސްވުމުން ފަޅު މިނިވަންކޮށްފައިވޭތޯ ސަރުކާރުން ހާމަނުކުރުމެވެ. ވިހާފަރު ފަޅަކީ ނޫނު ރާފުށީގެ އެއްބަސްވުމުގެ ދަށުން ސީޕްލޭން ހިންގުމަށް ދޫކޮށްފައި އޮތް ތަނެކެވެ. ކެމްޕޭނުގައި ރައީސް މުޢިއްޒު މި މައްސަލަ ހައްލުކުރާނެ ކަމަށް ވިދާޅުވި ނަމަވެސް، ބިން ހިއްކުމުގެ ގާނޫނީ އަސާސާ ބެހޭގޮތުން ސަރުކާރު އޮތީ ހިމޭނުންނެވެ. މި ސިއްރުވެރިކަމަކީ ނޫނު އަތޮޅުގައި ހިންގާ ބޮޑު ނާޖާއިޒު އުސޫލެއްގެ ބައެކެވެ. އެއީ އަތޮޅުގެ ރަށްތަކާއި ފަޅުތައް ވިއްކައި، އެހެން ސަރަހައްދުތަކުގެ މަޝްރޫއުތަކަށް ފަންޑުކުރުމެވެ. މީގެ ފައިދާ އަތޮޅުގެ ރައްޔިތުންނަށް ލިބުމެއް ނެތިއެވެ. އެއާޕޯޓަކީ ހަދިޔާއެއްގެ ގޮތުގައި ސިފަކުރި ނަމަވެސް، އޭގެ ފުރަގަހުގައިވާ ސިއްރުތަކުން އެނގެނީ މީގެ ހަގީގީ ފައިދާ ލިބެނީ ރަށު ރައްޔިތުންނަށް ނޫން ކަމެވެ.

ކުށުން ބަރީއަވުމުގެ ނިޒާމު

މި ހުރިހާ ހާދިސާތަކަށް އެކުގައި ބަލައިލުމުން، ސަރުކާރުގެ ހިންގުމުގެ ނިޒާމު ސާފުވެއެވެ. ސިއްރުވެރިކަމަކީ ހަތިޔާރެކެވެ؛ މިނިސްޓްރީގެ އަލިފާނުގެ ހާދިސާގެ ސަބަބާއި، ވިޓޯލްގެ އެއްބަސްވުމާއި، ރަސްމާލޭގެ ބިން ބަދަލުކުރުމާއި، އަދި ވިހާފަރުގެ ގާނޫނީ ހާލަތު ވެސް ވަނީ ސިއްރުކޮށްފައެވެ. ޖަވާބުދާރީވުމަކީ ހަމައެކަނި ދެއްކުންތެރިކަމެކެވެ؛ ބޮޑެތި ތަހުގީގުތައް ފަށަނީ އިޝްތިހާރު ކުރުމަށްފަހު، ވަކި ހިސާބަކުން ހިމޭންކަމާއެކު ނިންމާލަނީއެވެ. ގާނޫނީ އިމަކީ ހުރަހެކެވެ؛ ގާނޫނުތަކާއި، ބަޖެޓުގެ އުސޫލުތަކާއި، ތިމާވެށީގެ ގާނޫނުތައް މުގުރައިލަނީ ސަރުކާރުގެ ބާރުވެރިކަމަށް ހުރަސްއަޅާ ކޮންމެ ހިނދެއްގައެވެ. ކުށުން ބަރީއަވުމަކީ އިނާމެކެވެ؛ ސަރުކާރު ހިއްސާވާ ކުންފުނިތަކުގައި ހިޔާނާތުގެ އަމަލުތައް ހިންގެވި ބޭފުޅުން ބޮޑެތި ތުހުމަތުތަކާ އެކުވެސް ސިޔާސީ މައިދާނުގައި ނުފޫޒުގަދަކޮށް އެބަތިއްބެވިއެވެ.

މި ނިޒާމު އިތުރަށް ވަރުގަދަކުރަނީ މިނިވަން ނޫސްވެރިކަމާ ދެކޮޅަށް ހިންގާ ހަނގުރާމައިންނެވެ. ރައީސްއާ ބެހޭ ޑޮކިއުމެންޓްރީއެއް ތައްޔާރުކުރި 'އަދަދު' ނޫހުގެ ދެ ނޫސްވެރިއެއްގެ މައްޗަށް ސިއްރު ދައުވާ އުފުލައި، ވާހަކަ ދެއްކުން ވަނީ މަނާކޮށްފައެވެ. އެމީހުންގެ ސާމާނު އަތުލައި، ޕާސްޕޯޓް ހިފަހައްޓައި، އެންމެ 14 ދުވަސް ތެރޭގައި ވަނީ ދައުވާ އުފުލާފައެވެ. މިއީ ކޮރަޕްޝަންގެ މައްސަލަތަކުގައި ދުވަހަކުވެސް ފެނިފައިނުވާ ފަދަ ހަލުވި ދުވެއްޔެކެވެ. މިއިން ނޫސްވެރިންނަށް ދޭ މެސެޖަކީ ވަރަށް ސާފު މެސެޖެކެވެ.

ދިވެހިރާއްޖެއަށް މިވަނީ ނުރައްކަލުގެ ރަނގަބީލު ޖަހައިފިއެވެ. މިނިސްޓްރީގެ އަލިފާނުގެ ހަގީގަތް ދުވަހަކުވެސް ހާމަނުވެދާނެއެވެ؛ އެޗް.ޑީ.ސީ ގެ ޚިޔާނާތް މުޅިން ފޮރުވައިލަފާނެއެވެ؛ "މާލީ ބަގާވާތް" މިހާރުވެސް އޮތީ ފައިލްކޮށްފައެވެ. ނަމަވެސް، މި ސިއްރުވެރިކަމާއި، ކުށުން ބަރީއަވުމާއި، އަދި ދައުލަތުގެ ނާޖާއިޒު ބާރުގެ ބޭނުން ހިފުމުގެ އުސޫލުތަކެއް ފޮރުވައެއް ނުލެވޭނެއެވެ. އެއީ މިނިސްޓްރީތަކުގެ އަޅިޔާއި، ލީކުވި ލިޔެކިޔުންތަކާއި، ކެންސަލްކުރި ނޫސްވެރިންގެ ބައްދަލުވުންތަކާއި، އަދި ހުއްދައެއްނެތި ކޮނެފައިވާ ފަޅުތަކުން ފެންނަން ހުރި ހަގީގަތްތަކެވެ. ސުވާލަކީ، މި ޖަޒީރާގެ އެތެރެއިން ނުވަތަ ބޭރުން ވިޔަސް، މި އަޑު އަހާނެ އެއްވެސް ފަރާތެއް އެބަހުރިތޯ އެވެ؟