2024 ވަނަ އަހަރުގެ ރައްޔިތުންގެ މަޖިލީހުގެ އިންތިޚާބަށްފަހު، މަޖިލީހުގެ ގޮނޑީގެ އަދަދު ވަނީ 93 އަށް އިތުރުވެފައެވެ. މިއީ 2009 ވަނަ އަހަރު ހުރި 77 ގޮނޑިއާއި، 2014 ވަނަ އަހަރުގެ 85 ގޮނޑި އަދި 2019 ވަނަ އަހަރުގެ 87 ގޮނޑިއާ އަޅާބަލާއިރު ބޮޑު އިތުރުވުމެކެވެ. މި ހަލުވި ކުރިއެރުމަކީ އާބާދީގެ ނިސްބަތަށް ބަލައި ކަނޑައަޅާފައިވާ ހިސާބު އުސޫލެއްގެ ނަތީޖާއެވެ. މިހާރު އޮތް އޮނިގަނޑުގެ ދަށުން، ކޮންމެ 5,000 މީހަކަށް އައު އިންތިޚާބީ ދާއިރާއެއް އުފަންވެއެވެ.

ލިޔެކިޔުންތަކުން ފެންނަން އޮތް ގޮތުގައި މިއީ ރައްޔިތުންގެ ފުރިހަމަ ތަމްސީލުވުން ކަށަވަރުކޮށްދޭ ކަމެކެވެ. ނަމަވެސް، އަމަލީ ގޮތުން ބަލާއިރު، މިއީ ގައުމީ ބަޖެޓުން އެތައް މިލިއަން ރުފިޔާއެއް އިސްރާފުކުރާ، ބިޔަވެފައިވާ ނިޒާމެކެވެ. މިއީ ޓެކްސް ދައްކާ ރައްޔިތުންނަށް އޭގެ އެކަށީގެންވާ މަންފާއެއް ނުލިބޭ، ބޮޑު ޚަރަދެއް ކުރަންޖެހޭ ބާރުކަނޑުވާލެވިފައިވާ މަޖިލީހެކެވެ.

ގޮނޑިއެއްގެ އަގުބޮޑުކަން
މިކަމުގެ ސަބަބުން ދައުލަތަށް އުފުލަންޖެހޭ ބުރަ ވަޒަންކޮށްލެވޭނީ ހިސާބުތަކަށް ބަލާލުމުންނެވެ. ރައްޔިތުންގެ މަޖިލީހުގެ މެންބަރަކަށް މަހަކު ލިބޭ މުސާރައާއި އިނާޔަތްތައް ހުންނަނީ އާންމު ރައްޔިތެއްގެ ދިރިއުޅުމުގެ ފެންވަރަށްވުރެ މާ މަތީގައެވެ. އަސާސީ މުސާރައާއި، ދިރިއުޅުމުގެ އެލަވަންސް އަދި ކޮމިޓީ އެލަވަންސް ހިމެނޭހެން މެންބަރެއްގެ މަހު އުޖޫރަ 82,500 ރުފިޔާއަށް އަރައެވެ. އަދި ބައެއް ފަހަރު މި އަދަދު 100,000 ރުފިޔާއަށް ބޮޑުކުރުމަށް ސިއްރު މަސައްކަތްތަކެއް (ކޮމެތީ ތަކުގައި) ކުރެވެއެވެ. އަޅާކިޔުމެއްގެ ގޮތުން ބަލާއިރު، އާންމު ސިވިލް ސާވަންޓަކަށް ނުވަތަ ޓީޗަރަކަށް އަހަރެއްގެ މައްޗަށް ލިބެނީ މީގެ ކުޑަ މިންވަރެކެވެ.

ޚަރަދުގެ ތަފުސީލު

• މެންބަރެއްގެ މަހު މުސާރައާއި އެލަވަންސް: ގާތްގަނޑަކަށް 82,500 ރުފިޔާ (93 މެންބަރުންނަށް އަހަރަކު ގާތްގަނޑަކަށް 92.07 މިލިއަން ރުފިޔާ)
• ވީ.އައި.ޕީ ސިއްހީ ފަރުވާއާއި އިންޝުއަރެންސް: ރާއްޖެއާއި ރާއްޖެއިން ބޭރުގެ މަތީ ފަންތީގެ ޚިދުމަތް (އަހަރަކު އެތައް މިލިއަން ރުފިޔާއެއް)
• ސަލާމަތީ ކަންކަން: އެމް.އެން.ޑީ.އެފްގެ ހަށިފާރަވެރިން
• މަޖިލީހުގެ އިދާރީ ޚަރަދު: އިދާރީ އަދި ފަންނީ މުވައްޒަފުންގެ މުސާރައަށް އަހަރަކު އެތައް ސަތޭކަ މިލިއަން ރުފިޔާއެއް
• ދައުރު ނިމުމުން ލިބޭ އިނާޔަތްތައް: މުސާރައިގެ %30 އާ ހަމައަށް ޕެންޝަން އެލަވަންސް އަދި އުމުރުދުވަހުގެ ވީ.އައި.ޕީ
• ސިއްހީ އިންޝުއަރެންސް: މެންބަރުންގެ ދައުރު ނިމުމުންވެސް މި ޚަރަދުތައް ނުހުއްޓެއެވެ. ކުރީގެ މެންބަރުންނަށް އުމުރުދުވަހަށް ދޭ މާލީ އިނާޔަތްތަކަކީ ކޮންމެ އިންތިޚާބީ ދައުރަކާއެކު އިތުރުވަމުންދާ، ދައުލަތުގެ މާލިއްޔާއަށް އޮތް ބޮޑު ނުރައްކަލެކެވެ.

ތަމްސީލުކުރުން ނުވަތަ "ރަބަރު ސްޓޭމްޕް" ޖެހުން
މިހާ ބޮޑު ޚަރަދެއް ކޮށްގެން ދިވެހިންނަށް ލިބެނީ ކޮން ފައިދާއެއް ހެއްޔެވެ؟ މިކަން ކޮށްފައިވާ ނިޔަތެއް ކަމުގައި ފެންނަނީ, މަޖިލީހުގެ ޒިންމާއަކީ ފެންވަރު ރަނގަޅު ގާނޫނުތައް ހެދުމާއި، ސަރުކާރު ޖަވާބުދާރީ ކުރުވުމާއި، ދައުލަތުގެ ފައިސާ ޚަރަދުކުރާ ގޮތް ބެލުންފަދަ މުހިންމު މަސްއޫލިއްޔަތުތައް ބެހލެހެއްޓުންކަމުގައި ވާތީއެވެ. ނަމަވެސް، އަމަލީ ގޮތުން ފެންނަނީ މަޖިލީހަކީ ދައުލަތުގެ މިނިވަން ބާރަކަށްވުރެ ބޮޑަށް، އޭރެއްގައި އޮންނަ ސަރުކާރުގެ ނުވަތަ ސިޔާސީ ޕާޓީގެ 'ގޮތްޕެއް' ގެ ގޮތުގައެވެ. ނުވަތަ ޕާޓީތެރޭގައި އޮންނަ 'ގްރޫޕެއް'ގެ ގޮތުގައެވެ.

މަޖިލީހުން ފެންނަނީ މައިގަނޑު ދެ ހާލަތެކެވެ:

• ސަރުކާރުގެ ފުރިހަމަ ކޮންޓްރޯލް: ސަރުކާރު ހިންގާ ޕާޓީއަށް ބޮޑު އަގުލަބިއްޔަތެއް އޮންނަ އިރު، މަޖިލީހަކީ ހަމައެކަނި ސަރުކާރުން ބޭނުންވާ ކަންކަމުގައި ސޮއިކޮށްދޭ (ރަބަރު ސްޓޭމްޕް ޖަހާ) ތަނަކަށް ބަދަލުވެއެވެ. ވަޒީރުންނާ ކުރެވޭ ސުވާލުތަކަކީ އޮއްޓަރެއް ނެތް ސުވާލުތަކަކަށް ވެ، ސަރުކާރު ޖަވާބުދާރީ ކުރުވުން ހުއްޓުމަކަށް އާދެއެވެ.
• ސިޔާސީ ހަމަނުޖެހުން: އިދިކޮޅު ފަރާތްތަކަށް ބާރު ލިބުމުން، މަޖިލީހުގެ ތަޅުމަކީ ހަޅޭއްލެވުމާއި، މާރާމާރީއާއި، މަސައްކަތްތަކަށް ހުރަސްއެޅުމުގެ މައިދާނަކަށް ބަދަލުވެއެވެ.

މި ދެ ހާލަތުގައިވެސް ރައްޔިތުންނަށް ލިބޭ މަންފާއެއް ނެތެވެ. ރައްޔިތުންގެ ޙައްޤުގައި މަސައްކަތް ނުކުރާ މަޖިލީހަކަށް، ކޮންމެ މެންބަރަކަށް މަހަކު އެއްލައްކައާ ގާތްކުރާ އަދަދަކަށް ފައިސާ ދިނުމުގެ ބޭނުމެއް ނެތެވެ.

ނިސްބަތުގެ ބޭއިންސާފުކަން
ދުނިޔޭގެ އެހެން ގައުމުތަކާ އަޅާބަލާއިރު، ރާއްޖޭގެ މަޖިލިސް ބޮޑުވަމުންދާ މިންވަރުގެ ބޮޑުކަން ސާފުވެއެވެ. ރާއްޖޭގެ އާބާދީއަކީ ގާތްގަނޑަކަށް 400,000 އާއި 500,000 އާ ދެމެދުގެ އަދަދެކެވެ. 93 މެންބަރުން ތިބުމުން، ކޮންމެ 5,000 މީހަކަށް މެންބަރަކު ހުރެއެވެ.

ދުނިޔޭގެ ނިސްބަތަށް ބަލާލަމާ ހިނގާށެވެ:

• އިންޑިއާ: ކޮންމެ 2.5 މިލިއަން މީހަކަށް 1 މެންބަރު
• އިނގިރޭސިވިލާތް: ކޮންމެ 100,000 މީހަކަށް 1 މެންބަރު
• އެމެރިކާ: ކޮންމެ 760,000 މީހަކަށް 1 މެންބަރު

ޖަޒީރާ ގައުމުތަކާ އަޅާބަލާއިރުވެސް، ރާއްޖޭގެ މި ނިސްބަތަކީ އިގްތިސާދީ ގޮތުން ދެމެހެއްޓޭނެ އަދަދެއް ނޫނެވެ. މިހާރު އޮތް އުސޫލު ބަދަލުނުކޮށްފިނަމަ، ކުރިއަށް އޮތް އަހަރުތަކުގައި މަޖިލީހުގެ ގޮނޑީގެ އަދަދު 100 ނުވަތަ 120 އަށްވުރެ މައްޗަށް އަރާނެއެވެ. ދައުލަތުގެ ދަރަނި ބޮޑުވެ، ބޯހިޔާވަހިކަމުގެ ދަތިކަމާއި ތަކެތީގެ އަގު އުފުލެމުންދާ މި ދަނޑިވަޅުގައި، ސިޔާސީ މަގާމުތަކަށް ކުރާ ޚަރަދު މިހާ ބޮޑުކުރުމަކީ ގައުމަށް އުފުލޭނެ ބުރައެއް ހެއްޔެވެ؟

ގޮނޑީގެ އަދަދު ހިފެހެއްޓުމާއި ޖަވާބުދާރީ ކުރުވުން
މިހާރު އޮތް ގާނޫނު ހަދާ މަޖިލީހުގެ އޮނިގަނޑު ފޭލްވެފައިވާކަން ގަބޫލުކުރަން ޖެހެއެވެ. ތަމްސީލުކުރުމަކީ ހަމައެކަނި ތަޅުމުގައި ހުންނަ ގޮނޑީގެ އަދަދެއް ނޫނެވެ. އެއީ ކުރެވޭ މަސައްކަތުގެ ފެންވަރާއި، މިނިވަންކަމާއި، ނަޒާހަތްތެރިކަމެވެ.

މަޖިލީހުގެ އަގު ހިފެހެއްޓުމަށާއި ދައުލަތުގެ ބަޖެޓު ހިމާޔަތްކުރުމަށްޓަކައި އަންނަނިވި އިސްލާހުތައް ބޭނުންވެއެވެ:

• މަޖިލީހުގެ ގޮނޑީގެ އަދަދު ވަކި މިންވަރެއްގައި ހިފެހެއްޓުން: އާބާދީ އިތުރުވާ ކޮންމެ ފަހަރަކު ގޮނޑި އިތުރުވާ އުސޫލު އުވާލައި، މަޖިލީހުގެ ޖުމްލަ ގޮނޑީގެ އަދަދު ވަކިވަރެއްގައި (މިސާލަކަށް 70 ނުވަތަ 75 ގައި) ހިފެހެއްޓުން.
• މަސައްކަތާ ގުޅުވައިގެން އިނާޔަތްތައް ދިނުން: ކޮމިޓީ އެލަވަންސް ފަދަ އިނާޔަތްތަކަކީ ހަމައެކަނި ހާޒިރުވުމަށް ދޭ އެއްޗަކަށް ނުހަދައި، ކުރެވޭ މަސައްކަތުގެ ނަތީޖާއަށް ބަލައި ދޭ އެއްޗަކަށް ހެދުން.
• ދައުރު ނިމުމުން ދޭ އިނާޔަތްތައް ކުޑަކުރުން: މަދު ދުވަސްކޮޅަކު ޚިދުމަތްކުރާ މެންބަރުންނަށް
•  އުމުރުދުވަހަށް ދޭ މާލީ އިނާޔަތްތައް އުވާލައި ނުވަތަ ކުޑަކޮށް، އާންމު ސިވިލް ސާވަންޓުންނަށް އޮންނަ ފަދަ ޕެންޝަން ނިޒާމެއްގެ ތެރެއަށް މެންބަރުން ވެސް ވެއްދުން.

ދިވެހި ރައްޔިތުން މިއަދު ތިބީ އިންފްލޭޝަނާއި، ދިރިއުޅުމުގެ ޚަރަދުތައް ބޮޑުވުމާއި، ބޯހިޔާވަހިކަމުގެ ދަތިކަމުގެ ސަބަބުން ބޮޑު ތަކުލީފެއްގެ ތެރޭގައެވެ. މިފަދަ ހާލަތެއްގައި، ރައްޔިތުންނަށް އެއްވެސް ނަތީޖާއެއް ދެއްކުމެއް ނެތި، އަމިއްލަ އެދުމަށް އިސްކަންދޭ ސިޔާސީ މީހުންގެ އާބާދީއެއް ބަލަހައްޓަން ރައްޔިތުންގެ ފައިސާ ޚަރަދުކުރުމަކީ ހަމައެކަނި މާލީ ގޮތުން ގޯސް ނިންމުމެއް ނޫނެވެ. އެއީ ޑިމޮކްރަސީގެ އަސާސްތަކާ ޚިލާފު، ރައްޔިތުންނަށް ވެވޭ ބޮޑު ޚިޔާނާތެކެވެ.

މަޖިލީހުގެ ގޮނޑިތައް ހިފަހައްޓައި، ބޭކާރު ޚަރަދުތައް ކަނޑާލައި، ރައްޔިތުންގެ ޙައްޤުގައި މަސައްކަތްކުރާ އިޚުލާޞްތެރި މަޖިލީހަކަށް އެދި ގޮވާލަންޖެހޭ ވަގުތު މިއޮތީ އައިސްފައެވެ.