
ގިނަ ދިވެހިންނަށް، ހަރުދަނާ ރޭވުންތެރިކަމެއް ނެތް އަރބަން ޕްލޭނިންގްގެ ނަތީޖާއަކީ ހަމައެކަނި ފޮތްތަކުގައި ލިޔެފައިވާ ތިއަރީއެއް ނޫނެވެ. މިއީ މިއަދު އާންމު ދިރިއުޅުމުގައި ތަހައްމަލު ކުރަންޖެހިފައިވާ ކަންކަމެވެ. އޭގެ ތެރޭގައި މަގުތަކުގެ ތޮއްޖެހުމާއި، ފެންބޮޑުވުމާއި، ހަރުދަނާ ފެން ހިންދާ ނިޒާމެއް ނެތުމާއި، މީހުން ދިރިއުޅޭ ސަރަހައްދުތައް ނުތަަނަވަސްވުމާއި، ހުސްޖާގަތައް މަދުވުމާއި، އުމްރާނީ ވަސީލަތްތަކުގެ ދަތިކަމާއި، ބޯހިޔާވަހިކަމުގެ ދަތިތަކާއި، އަދި ރަށްވެހި މުޖުތަމައުތަކުގެ ދެމެހެއްޓެނިވިކަމާ މެދު އުފެދިފައިވާ ބޮޑެތި ސުވާލުތައް ހިމެނެއެވެ.
އަސާސީ ސުވާލު
އަޅުގަނޑުމެންގެ ސިޓީތައް ހިންގައި ތަރައްގީ ކުރަމުން މިދަނީ އަރބަން ޕްލޭނިންގގެ ފަންނީ އުސޫލުތަކާއި، ސައިންޓިފިކް ހެކިތަކާއި، އިންޖިނިއަރިންގް މިންގަނޑުތަކާއި، އަދި ދިގު މުއްދަތުގެ ރެސިލިއަންސް ނުވަތަ ކެތްތެރިކަމުގެ އިސްތިރާޖުތަކުގެ މައްޗަށް ބިނާކޮށްގެންތޯ؟ ނުވަތަ މި ނިންމުންތަކަކީ ފަންނީ ތަޖުރިބާކާރުންގެ ލަފައާއި ޒިންމާދާރުކަމެއް ނެތި ނިންމާ ނިންމުންތަކެއްތޯ؟
މި ސުވާލަށް ދިވެހި ސަރުކާރާއި، ކަމާބެހޭ މުއައްސަސާތަކާއި، ސިޔާސަތު ކަނޑައަޅާ ފަރާތްތަކާއި، އަދި ސިޓީތަކުގެ މުސްތަގުބަލު ބައްޓަންކުރުމުގެ ޒިންމާ އުފުލާ ފަންނީ މާހިރުން ސީރިއަސްކަމާއެކު ޖަވާބުދާރީވާން ޖެހެއެވެ.
1. އަރބަން ގަވަރނަންސަކީ އާދައިގެ އިދާރީ މަސައްކަތެއްގެ ގޮތުގައި ދެކިގެންވާނެ ކަމެއް ނޫން
އަރބަން ޑިވެލޮޕްމަންޓް ނުވަތަ ރަށްވެހި ތަރައްގީއަކީ ހަމައެކަނި މަގު ހެދުމާއި، އިމާރާތް ކުރުމާއި، ބޯހިޔާވަހިކަމުގެ މަޝްރޫއުތައް ހިންގުމެއް ނޫނެވެ. މިއީ އަރބަން ޕްލޭނިންގް، ސިވިލް އިންޖިނިއަރިންގް، ދަތުރުފަތުރުގެ ނިޒާމު، ތިމާވެށި މެނޭޖްކުރުން، ފެނާއި ނަރުދަމާގެ ނިޒާމު، ބިން ބޭނުންކުރުމުގެ ޕްލޭން، މޫސުމީ ބަދަލުތަކަށް ކެތްތެރިކަން އިތުރުކުރުން، ދައުލަތުގެ މާލިއްޔަތު، އަދި އުމްރާނީ ވަސީލަތްތައް ބެލެހެއްޓުން ފަދަ އެތައް ދާއިރާއެއްގެ ފަންނީ ތަޖުރިބާ ބޭނުންވާ ئުނދަގޫ މަސައްކަތެކެވެ.
އާރބަން ސިޓީއަކީ އެކަތި އަނެކައްޗާ ގުޅިފައިވާ ނިޒާމެކެވެ. އެހެންނަމަވެސް ބޯހިޔާވަހިކަމާ ބެހޭ ނިންމުންތަކުން ދަތުރުފަތުރަށް އަސަރުކުރެއެވެ. މަގު ހެދުމުން ފެން ހިންދުމަށް އަސަރުކުރެއެވެ. ބިން ހިއްކުމުން ގޮނޑުދޮށަށާއި ކަނޑުގެ ދިރުންތަކަށް ބަދަލު އާދެއެވެ. އިމާރާތްތަކުގެ އަކަބޮޑުމިނާއި އުސްމިނުން ފެނާއި، ނަރުދަމާއާއި، ކަރަންޓާއި، ކުނި މެނޭޖްކުރުމަށާއި، އަދި ރައްޔިތުންގެ ދިރިއުޅުމުގެ ފެންވަރަށް ނުފޫޒު ފޯރުވައެވެ. މި ކަންކަން އެކަށީގެންވާ ފަންނީ ލަފައާއި ވިލަރެސްކުރުމެއް ނެތި މެނޭޖްކުރާއިރު، އޭގެ ނޭދެވޭ އަސަރުގެ އަގު ދައްކަން ޖެހެނީ އާންމު ރައްޔިތުންނެވެ. ބިން މަދު، އާބާދީ ތޮއްޖެހިފައިވާ، އަދި މޫސުމީ ބަދަލުތަކުގެ ނުރައްކާ ބޮޑު ރާއްޖެ ފަދަ ގައުމެއްގައި، ރޭވުންތެރިކަން ކުޑަވުމުގެ ނަތީޖާ ވަރަށް ނުރައްކާތެރި ވެދާނެއެވެ. އެހެންކަމުން، އަރބަން ގަވަރނަންސަކީ ހަމައެކަނި އިދާރީ ނުވަތަ ސިޔާސީ މަގާމެއްގެ ގޮތުގައި ދެކުމުގެ ބަދަލުގައި، އެއީ ހާއްސަ ފަންނީ ޒިންމާއެއްގެ ގޮތުގައި ބަލައިގަންނަން ޖެހެއެވެ.
2. މަތީ ފެންވަރުގެ އަރބަން ޑިވެލޮޕްމަންޓް މާހިރުން ކޮބާ؟
ގައުމަށް ކުރިމަތިވެފައިވާ އެންމެ ބޮޑު އެއް ސުވާލަކީ، ސަރުކާރުގެ މުއައްސަސާތަކުގައި ގާބިލު ފަންނީ މާހިރުން ތިބިތޯއާއި، އެފަރާތްތަކުގެ ބޭނުން އެންމެ އެދެވޭ ގޮތުގައި ހިފޭތޯ ކުރެވޭ ސުވާލެވެ.
އަރބަން ޕްލޭނިންގް، އިންޖިނިއަރިންގް، އެންވަޔަރަންމަންޓަލް ޕްލޭނިންގް، އަދި ކްލައިމެޓް ރެސިލިއަންސް ފަދަ ދާއިރާތަކުން ފުރަތަމަ ޑިގްރީއާއި، މާސްޓަރސް އަދި ޕީއެޗްޑީ ފެންވަރަށް ދިވެހިން ތަމްރީނު ކުރުމަށް ގައުމުން ވަނީ ބޮޑު އިސްކަމެއް ދީފާވޭތޯއެވެ؟ ކިޔަވައިގެން އައިނަމަވެސް، މި ފަންނީ މާހިރުންގެ ބޭނުން ސިޓީތައް ތަރައްގީކޮށް ހިންގާ މުއައްސަސާތަކުގައި ހިފެނީ ކިހާވަރަކަށްތޯ ސުވާލު އުފެދެއެވެ.
ހައުސިންގް މިނިސްޓްރީ، ހައުސިންގް ޑިވެލޮޕްމަންޓް ކޯޕަރޭޝަން (އެޗްޑީސީ)، ފަހި ދިރިއުޅުން ކޯޕަރޭޝަން (އެފްޑީސީ)، އަދި ކައުންސިލްތަކުގެ ޒިންމާއަކީ ރައްޔިތުންގެ ދިރިއުޅުމާއި، ސަލާމަތާއި، މުސްތަގުބަލާ ސީދާ ގުޅުންހުރި ކަންކަމެވެ. މި ޒިންމާތައް އަދާކުރުމަށް ފަންނީ ގާބިލުކަން ކޮންމެހެން ބޭނުންވެއެވެ. މީގެ މާނައަކީ ކޮންމެ ޑިޕާޓްމަންޓެއްގެ އިސްވެރިޔަކީ ޕީއެޗްޑީ އޮތް ބޭފުޅަކަށް ވާންޖެހޭ ވާހަކައެއް ނޫނެވެ. އަދި ހަމައެކަނި ސަނަދަކުން ގާބިލުކަން ކަނޑައެއް ނޭޅޭނެއެވެ. ހަރުދަނާ ހިންގުމަކަށް ބޭނުންވަނީ ފަންނީ ސަނަދާއި، ތަޖުރިބާއާއި، އަހުލާގީ ސިފަތަކާއި، އަދި ޒިންމާދާރުކަމުގެ މައްޗަށް ބިނާވެފައިވާ ގާބިލުކަމެކެވެ. ކޮރަޕްޓް ނޫން ވެރިންނެވެ. އެހެންނަމަވެސް، ބޮޑެތި ފަންނީ ނިންމުންތައް ނިންމަންޖެހޭ މަގާމުތަކުގައި ތިބެންވާނީ އެ ދާއިރާއެއްގެ ފަންނީ ގާބިލުކަން ހުރި، އަދި މިނިވަން ފަންނީ ރިވިއުތަކަށް ޖާގަދޭ ފަރާތްތަކެވެ.
މުއައްސަސާތަކުގައި ފަންނީ މާހިރުން މަދުނަމަ، ނުވަތަ ތިބި މާހިރުން ނިންމުންތަކުން އެކަހެރިކުރާނަމަ، ނުވަތަ ފަންނީ ލަފައަށް ބޯނުލަނބާނަމަ، އޭގެ ސަބަބު ދެނެގަންނަން ޖެހެއެވެ.
3. ފަންނީ ލަފާ ގަބޫލުނުކުރާނަމަ، ތައުލީމަށް އިންވެސްޓްކުރަނީ ކީއްކުރަން؟
ދިވެހި ސަރުކާރާއި އާއިލާތަކުން މަތީ ތައުލީމަށް ބޮޑެތި ހޭދަތަކެއް ކުރެއެވެ. ގައުމީ ތަރައްގީއަށް ބޭނުންވާ މުހިންމު ދާއިރާތަކުން ދިވެހި ދަރިވަރުން ދަނީ މަތީ ފާސްތައް ހޯދަމުންނެވެ. ނަމަވެސް، މި ފަންނީ މާހިރުންނަށް އެކަށީގެންވާ ފުރުސަތު ނުލިބޭނަމަ، ނުވަތަ ބޮޑެތި ނިންމުންތަކުގައި އެމީހުންގެ ބަހެއް ނެތްނަމަ، އެއީ ގައުމުގެ ހިއުމަން ކެޕިޓަލް ނުވަތަ އިންސާނީ ވަސީލަތް ބޭކާރުކޮށްލުމެވެ.
އަރބަން ޕްލޭނަރަކަށް ބިން ބޭނުންކުރުމުގެ ސިޔާސަތުގައި ބަސް ބުނެވެން ޖެހެއެވެ. އިންޖިނިއަރަކަށް ފެންބޮޑުވުމުގެ ނުރައްކާ ވަޒަންކުރެވެން ޖެހެއެވެ. މިއީ އިތުރު އިޚްތިޔާރީ ކަންކަމެއް ނޫނެވެ. މިއީ ރާއްޖެ ފަދަ ގައުމެއްގެ ތަރައްގީއަށް ކޮންމެހެން ބޭނުންތެރި އަސާސީ ކަންކަމެވެ.
ފަންނީ ގާބިލުކަމަށް އިސްކަންދީ، ސިޔާސީ ނުފޫޒުން އެއްކިބާވެފައިވާ އުސޫލަކުން ވަޒީފާ ދިނުމާއި ކުރިއެރުވުމުގެ ނިޒާމެއް ސަރުކާރުން ގާއިމުކުރަން ޖެހެއެވެ.
4. ރަށްވެހި ނިންމުންތަކަކީ ވަކިވަކި ފަރުދުންގެ އިސްތިހާރީ ނިންމުންތަކަށް ވެގެންނުވާނެ
އަނެއް ކަންބޮޑުވުމަކީ، އަރބަން ޑިވެލޮޕްމަންޓާ ގުޅޭ ބޮޑެތި ނިންމުންތައް، ދެފުށް ފެންނަ އުސޫލެއް ނުވަތަ ފަންނީ ހެކިތަކެއް ނެތި، ވަކިވަކި ފަރުދުން ބޭނުންވާ ގޮތަށް ނިންމުމެވެ.
ހަރުދަނާ ނިޒާމެއްގެ ތެރެއިން ނިންމާ ނިންމުންތައް ބިނާވާންވާނީ ފާސްކޮށްފައިވާ ޕްލޭންތަކަށާއި، އިންޖިނިއަރިންގް އެސެސްމަންޓްތަކަށާއި، ތިމާވެށީގެ ދިރާސާތަކަށެވެ. އެއްވެސް ފަރާތަކަށް، އެމީހެއްގެ މަގާމުގެ ގޮތުން، ފަންނީ އެއްވެސް ހިފެހެއްޓުމެއް ނެތި މިފަދަ ބޮޑެތި ނިންމުންތައް ނިންމުމުގެ ފުރުސަތު އޮވެގެން ނުވާނެއެވެ. މަގުގެ ބައްޓަން ބަދަލުކުރިޔަސް، ނުވަތަ ފެން ހިންދާ ނިޒާމު އަލުން ފަރުމާކުރިޔަސް، އެކަމަށް ސާފު ފަންނީ ބަހެއް އޮންނަންވާނެއެވެ. ރަށްވެހި ހިންގުން ބިނާވާންވާނީ މުއައްސަސާތަކާއި، ފަންނީ މިންގަނޑުތަކުގެ މައްޗަށެވެ. އެއީ އެ ވަގުތަކު ބާރުގައި ހުންނަވާ ބޭފުޅެއްގެ އަމިއްލަ ގަބޫލުކުރުންތަކުގެ މައްޗަށް ބިނާވާ ކަމަކަށް ވެގެން ނުވާނެއެވެ.
5. އެޗްޑީސީ، އެފްޑީސީ އަދި ހައުސިންގް އިދާރާތަކުން ފަންނީ މަތީ މިންގަނޑުތައް ހިފަހައްޓަންޖެހޭ
ބޯހިޔާވަހިކަމާއި އުމްރާނީ ތަރައްގީގެ އިދާރާތަކުގެ ޒިންމާ ހަމައެކަނި އިމާރާތް ކުރުމަކުން ނުނިމެއެވެ.
އެ ފަރާތްތަކުން ހިފަހައްޓަންޖެހޭ މިންގަނޑުތަކުގެ ތެރޭގައި:
6. ކްލައިމެޓް ރެސިލިއަންސް ނުވަތަ މޫސުމީ ބަދަލްތަކަށް ތައްޔާރުވުން އަސާސީ އުސޫލަކަށް ހެދުން
ރާއްޖެ ފަދަ ގައުމަކަށް މޫސުމީ ބަދަލުތަކަށް ތައްޔާރުވެފައިވާ ގައުމަކަށްވުން އެއީ އިޚްތިޔާރީ ކަމެއް ނޫނެވެ. އެއީ ގައުމީ ސަލާމަތާއި އިގްތިސާދާ ގުޅިފައިވާ ކަމެކެވެ. ކަނޑުގެ ލޮނުގަނޑު އުފުލުމާއި، ރަށް ގިރުމާއި، ބޯކޮށް ވާރޭވެހި ފެންބޮޑުވުމުގެ ނުރައްކަލަށް ނުބަލައި ކުރާ ތަރައްގީއަކީ މުސްތަގުބަލުގައި ކުރިމަތިވާނެ ބޮޑު މާލީ ބުރައެކެވެ. މަޝްރޫއެއް ކާމިޔާބުވީ ކަމަށް ބަލަންވާނީ ހަމައެކަނި އެ މަސައްކަތް ނިމުމަކުން ނޫނެވެ. އޭގެ ބަދަލުގައި، އެ މަޝްރޫއަކީ އަންނަން އޮތް ޖީލުތަކަށް ރައްކާތެރި، އަދި މަރާމާތުކޮށް ބެލެހެއްޓޭނެ ފަދަ ދެމެހެއްޓެނިވި މަސައްކަތަކަށް ވާންޖެހެއެވެ.
7. ދިވެހިންނަށް މިއަށްވުރެ ރަނގަޅު ދިރިއުޅުމުގެ މާހައުލެއް ހައްގު
ރޭވުންތެރިކަން ކުޑަވުމުގެ ހިތްދަތިކަން ތަހައްމަލު ކުރަނީ އާންމު ރައްޔިތުންނެވެ. މަގުތަކުގެ ތޮއްޖެހުމާއި، ފެންބޮޑުވުމާއި، ކުދިން ކުޅޭނެ ހުސްޖާގަ ނެތުމަކީ އާންމު ދިރިއުޅުމުގެ އުފާވެރިކަން ގެއްލޭ ކަންކަމެވެ. ސިޓީއެއްގެ ކާމިޔާބީ މިނަންވާނީ ހަމައެކަނި އިމާރާތްތަކުގެ އަދަދަކުން ނޫނެވެ. އެއީ އެތަނެއްގައި މީހުންނަށް ރައްކާތެރިކަމާއެކު އުޅެވޭ މިންވަރާއި، ހިދުމަތްތައް ހޯދުމުގެ ފަސޭހަކަމުގެ މައްޗަށެވެ.
8. ސަރުކާރުތަކުން ދެން ކުރަންވީ ކީއް؟
9. މިއީ ގައުމީ ތަރައްގީގެ މައްސަލައެއް، ސިޔާސީ ބަހުސެއް ނޫން
ސަރުކާރުތަކާއި މިނިސްޓަރުން ބަދަލުވާނެއެވެ. ނަމަވެސް މަގުތަކާއި، ނަރުދަމާއާއި، އިމާރާތްތައް އެތައް އަހަރަކަށް ދެމިހުންނާނެއެވެ. އެހެންކަމުން، ސިޔާސީ ފިކުރަށްވުރެ ބޮޑަށް، ފަންނީ ދެމެހެއްޓެނިވި ނިޒާމުތަކެއް ގާއިމުކުރުމަށް ރައްޔިތުން ބާރުއަޅަން ޖެހެއެވެ. ސިޔާސީ އިސްވެރިންނަށް ތަސައްވުރު ކަނޑައެޅިދާނެއެވެ. ނަމަވެސް އެ ތަސައްވުރު ހަގީގަތަކަށް ހަދަންވާނީ ފަންނީ މާހިރުންގެ ލަފައާއެކު، ޒިންމާދާރު މުއައްސަސާތަކެއްގެ ތެރެއިންނެވެ.
ސިޓީތަކުގެ މުސްތަގުބަލު އޮތީ ހިންގުމުގެ ފެންވަރުގެ މައްޗަށް
ރާއްޖެއަށް ބޭނުންވަނީ ހަމައެކަނި އިމާރާތްތަކާއި މަގުތަކެއް ނޫނެވެ. ބޭނުންވަނީ ފަންނީ ގޮތުން ރޭވިފައިވާ، މޫސުމީ ބަދަލުތަކަށް ކެތްތެރި، އަދި ދިރިއުޅެން ހިތްފަސޭހަ ސިޓީތަކެކެވެ.
އަޅުގަނޑުމެންގެ ސިޓީތަކަކީ އަޅުގަނޑުމެންގެ ގެދޮރެވެ. އުމްރާނީ ތަރައްގީއަކީ ގައުމީ އިންވެސްޓްމަންޓެކެވެ. މިއަދު އަޅުގަނޑުމެން ނިންމާ ނިންމުންތަކުގެ ނަތީޖާ ތަހައްމަލު ކުރާނީ އަޅުގަނޑުމެންގެ މުސްތަގުބަލުގެ ޖީލުތަކެވެ. ދިވެހިރާއްޖޭގެ ތަރައްގީގެ މަރުކަޒަކަށް ފަންނީ ރަށްވެހި ހިންގުމާއި، ގާބިލުކަމާއި، ދިގު މުއްދަތުގެ ރެސިލިއަންސް ގެންނަންވީ ވަގުތު ޖެހިއްޖެއެވެ. ދިވެހި ރައްޔިތުންނަށް ހައްގީ މިއަށްވުރެ ރަނގަޅު ފެންވަރެކެވެ.




