
ކޮޕް ބައްދަލުވުންތަކުގެ ފެށުމާއި ތާރީހީ ދަތުރު
"ކޮޕް" ނުވަތަ ކޮންފަރެންސް އޮފް ދަ ޕާޓީސްއަކީ 1992 ވަނަ އަހަރު ބްރެޒިލްގެ ރިއޯ ޑި ޖެނީރޯގައި ބޭއްވުނު އދ. ގެ އާތު ސަމިޓުގައި އެކުލަވާލެވުނު މޫސުމީ ބަދަލުތަކާ ބެހޭ މުއާހަދާ (ޔޫއެން.އެފްސީސީސީ) ތަންފީޒުކުރުމަށްޓަކައި ކޮންމެ އަހަރަކު ބާއްވާ އެންމެ މަތީ ފެންވަރުގެ ބައްދަލުވުމެވެ. މި ސިލްސިލާގެ އެންމެ ފުރަތަމަ ބައްދަލުވުން، ކޮޕް1 ބޭއްވިފައިވަނީ 1995 ވަނަ އަހަރު ޖަރުމަނުވިލާތުގެ ބާލިންގައެވެ. އޭގެ ފަހުން ފާއިތުވި ތިން ދަހަރުގެ ތެރޭގައި މި ބައްދަލުވުންތަކުން ވަނީ ދުނިޔޭގެ ތިމާވެށީގެ ސިޔާސަތުތަކަށް ބޮޑެތި ބަދަލުތަކެއް ގެނުވި ތާރީހީ އެތައް ނިންމުންތަކެއް ނިންމާފައެވެ. އެގޮތުން 1997 ވަނަ އަހަރު ޖަޕާނުގައި ބޭއްވުނު ކޮޕް3 ގައި ސޮއިކުރެވުނު "ކިޔޯޓޯ ޕްރޮޓޮކޯލް" އަކީ ތަރައްގީވެފައިވާ ގައުމުތަކުން ޖައްވަށް ބޭރުކުރާ ވިހަ ގޭސްތައް މަދުކުރުމަށް ގާނޫނީ ގޮތުން ލާޒިމުކުރި ފުރަތަމަ ބައިނަލްއަގުވާމީ އެއްބަސްވުމެވެ.
ޕެރިސް އެގްރީމެންޓާއި އަމަލީ ސިފަ އައިސްފައިވާ މިންވަރު
މޫސުމީ މަޝްވަރާތަކުގެ ތާރީހުގައި އެންމެ ބޮޑު އިންގިލާބެއް ގެނުވި ބައްދަލުވުމަކީ 2015 ވަނަ އަހަރު ފަރަންސޭސިވިލާތުގައި ބޭއްވުނު ކޮޕް21 އެވެ. އެ ބައްދަލުވުމުގައި ދުނިޔޭގެ ގައުމުތަކުން އެއްބަސްވި "ޕެރިސް އެގްރީމެންޓް" ގެ މައިގަނޑު އަމާޒަކީ، ސިނާއީ އިންގިލާބުގެ ކުރިން ދުނިޔޭގެ ފިނިހޫނުމިން ހުރި މިންވަރަށްވުރެ 2 ޑިގްރީ ސެލްސިއަސްއަށްވުރެ މައްޗަށް ދިޔަނުދީ ހިފެހެއްޓުމާއި، ހާއްސަކޮށް 1.5 ޑިގްރީ ސެލްސިއަސްގައި ފިނިހޫނުމިން ހިފެހެއްޓުމަށް މަސައްކަތް ކުރުމެވެ. ޕެރިސް އެގްރީމެންޓަށް ފަހު ބޭއްވުނު ކޮޕް27 ގައި މޫސުމީ ގެއްލުންތަކުން އަރައިގަތުމަށް އެހީވާ "ލޮސް އެންޑް ޑެމޭޖް ފަންޑު" ގާއިމުކުރުމަށާއި، ކޮޕް28 ގައި ތެލާއި ގޭސް ފަދަ ފޮސިލް ފިއުލް ބޭނުންކުރުން ހުއްޓާލުމުގެ މަސައްކަތް ފެށުމަށް ވަނީ އެއްބަސްވެފައެވެ. މީގެ އިތުރުން، ކޮޕް29 ގައި 2035 ވަނަ އަހަރާ ހަމައަށް ތަރައްގީވަމުން އަންނަ ގައުމުތަކަށް އަހަރަކު މަދުވެގެން 300 ބިލިއަން ޑޮލަރުގެ މޫސުމީ ފައިސާ ހޯދައިދިނުމަށް އެއްބަސްވެފައިވާއިރު، ކޮޕް30 ގައި ވަނީ މޫސުމީ ބަދަލުތަކަށް ހޭނުމަށް (އެޑެޕްޓޭޝަނަށް) ދޭ ފައިސާ ތިންގުނަ ކުރުމަށް ނިންމާފައެވެ.
ނަމަވެސް، މި އެއްބަސްވުންތަކަށް އަމަލީ ސިފަ އަންނަމުންދާ މިންވަރާމެދު ސައިންސްވެރިންނާއި ތިމާވެށީގެ މާހިރުން ތިބީ އިންތިހާއަށް ކަންބޮޑުވެފައެވެ. އދ. ގެ އެންވަޔަރަންމަންޓް ޕްރޮގްރާމް (ޔޫއެންއީޕީ) ގެ 2026 ވަނަ އަހަރުގެ ރިޕޯޓުތަކުން ދައްކާގޮތުން، ދުނިޔޭގެ ފިނިހޫނުމިން 1.5 ޑިގްރީ ސެލްސިއަސްގެ އިން ފަހަނައަޅައި ދިއުމުގެ ނުރައްކާ މިހާރު ވަނީ ނުހަނު ބޮޑުވެފައެވެ. ތަރައްގީވަމުން އަންނަ ގައުމުތަކަށް މޫސުމީ ބަދަލުތަކުން ރައްކާތެރިވުމަށް އަހަރަކު 305 ބިލިއަން ޑޮލަރު ބޭނުންވާއިރު، މިހާތަނަށް ލިބިފައިވަނީ އޭގެ ވަރަށް ކުޑަ މިންވަރެކެވެ. ގައުމުތަކުން ވެފައިވާ ވައުދުތައް ފުއްދުމުގައި ލަސްތަކެއް ހުރުމުގެ ސަބަބުން، ކޮޕް31 ވެގެންގޮސްފައިވަނީ އާ ވައުދުތަކެއް ވުމުގެ ބަދަލުގައި، ކުރިން ވެފައިވާ ވައުދުތައް ތަންފީޒުކުރުމަށް ގައުމުތައް ޖަވާބުދާރީ ކުރުވާ މައިދާނަކަށެވެ.
ކޮޕް31 ހާއްސަވާ ސަބަބާއި އައު އިންތިޒާމުތައް
މި އަހަރުގެ ކޮޕް31 ބައްދަލުވުން ތާރީހުގައި ފާހަގަކޮށްލެވެނީ، ފުރަތަމަ ފަހަރަށް ދެ ގައުމެއް ގުޅިގެން މި ސަމިޓުގެ ރިޔާސަތު ބަލަހައްޓާތީއެވެ. އެގޮތުން ސަމިޓު ބާއްވާ ގައުމުގެ ހައިސިއްޔަތުން ތުރުކީވިލާތުގެ ތިމާވެށްޓާ ބެހޭ ވަޒީރު މުރާތު ކުރުމް ކޮންފަރެންސްގެ ރިޔާސަތު ބަލަހައްޓަވާއިރު، ރަސްމީ މަޝްވަރާތަކުގެ ރިޔާސަތު ބަލަހައްޓަވަނީ އޮސްޓްރޭލިއާގެ މޫސުމީ ބަދަލުތަކާ ބެހޭ ވަޒީރު ކްރިސް ބޯވެންއެވެ. ޕެސިފިކް ކަނޑުގެ ކުދި ޖަޒީރާ ގައުމުތަކާއެކު އޮސްޓްރޭލިއާއިން ކުރި މަސައްކަތްތަކުގެ ސަބަބުން، ކަނޑުގެ ލޮނުގަނޑު އުފުލުމުގެ ނުރައްކާ އެންމެ ބޮޑަށް ކުރިމަތިވެފައިވާ ޖަޒީރާ ގައުމުތަކުގެ އަޑު މި ސަމިޓުގައި އިތުރަށް ގަދަވެގެންދާނެ ކަމަށް ބެލެވެއެވެ.
މީގެ އިތުރުން، އަންޓާލިޔާގެ 1.1 މިލިއަން އަކަމީޓަރުގެ ބޮޑު ސަރަައްދެއްގައި ކުރިއަށްދާ މި ސަމިޓު ބަހާލެވިފައިވަނީ ދެ ބަޔަކަށެވެ. އެއީ ގައުމުތަކުގެ ވެރިންނާއި މަންދޫބުންގެ ރަސްމީ މަޝްވަރާތައް ކުރިއަށްދާ "ބްލޫ ޒޯން" އާއި، އާންމުންނާއި ޖަމުއިއްޔާތަކުން ތިމާވެށްޓާ ރައްޓެހި އައު އީޖާދުތައް ދައްކާލާ "ގްރީން ޒޯން" އެވެ. އަދި ކުރީގެ ބައްދަލުވުންތަކާ ހިލާފަށް، ސަމިޓުގެ އެންމެ ފަހު ދުވަހަށް މަޑުނުކޮށް، ފުރަތަމަ ދުވަހުން ފެށިގެން ސިޔާސީ އެއްބަސްވުންތައް އެކުލަވާލުމުގެ މަސައްކަތް ވަނީ ފަށާފައެވެ.
ދިވެހިރާއްޖޭގެ ވަރުގަދަ ވަކާލާތާއި އުންމީދުތައް
ދިވެހިރާއްޖެ ފަދަ ތިމާވެށީގެ ގޮތުން ނާޒުކު ގައުމަކަށް ކޮޕް31 އަކީ ހަމައެކަނި ބައިނަލްއަގުވާމީ ބައްދަލުވުމެއް ނޫނެވެ؛ އެއީ ގައުމުގެ ދެމިއޮތުމާ ގުޅިފައިވާ ވަކާލާތެއް ކުރުމުގެ މައިދާނެކެވެ. މި ސަމިޓުގެ ލީޑަރުންގެ ސަމިޓުގައި ބައިވެރިވެވަޑައިގަތުމަށް ރައީސުލްޖުމްހޫރިއްޔާ ޑރ. މުހައްމަދު މުއިއްޒު އަންޓާލިޔާއަށް ވަޑައިގެންފައިވާއިރު، ދިވެހިރާއްޖެއިން މި ފަހަރު އެންމެ ބޮޑަށް ވަކާލާތު ކުރަމުންދަނީ ކުދި ޖަޒީރާ ގައުމުތަކަށް އިތުރު ދަރަނީގެ ބުރައެއް އުފުލަން ނުޖެހޭ ގޮތަށް، ހިލޭ އެހީގެ ގޮތުގައި މޫސުމީ ފައިސާ ލިބޭނެ އިންތިޒާމު ހަމަޖެއްސުމަށެވެ. ބައިނަލްއަގުވާމީ މާލީ އިދާރާތަކުން މޫސުމީ މަޝްރޫއުތަކަށް ފައިސާ ދޫކުރުމުގައި ގެންގުޅޭ އުސޫލުތައް ބަދަލުކޮށް، ލޮސް އެންޑް ޑެމޭޖް ފަންޑުން އަވަހަށް އަދި ސީދާކޮށް ފައިސާ ލިބޭނެ މަގު ފަހިކުރުމަށް ރާއްޖެއިން ދަނީ ކުދި ޖަޒީރާ ގައުމުތަކުގެ އިއްތިހާދު (އެއޯސިސް) އާ ގުޅިގެން މަސައްކަތް ކުރަމުންނެވެ.
ހަމައެއާއެކު، ދިވެހިރާއްޖެއަކީ ހަމައެކަނި އެހީއަށް އެދޭ ގައުމެއްގެ ބަދަލުގައި އަމަލީ ނަމޫނާ ދައްކާ ގައުމެއްކަން ސާބިތުކޮށްދިނުމަށްޓަކައި، 2028 ވަނަ އަހަރުގެ ނިޔަލަށް ރާއްޖޭގައި ބޭނުންކުރާ ކަރަންޓުގެ 33 އިންސައްތައަކީ އިއާދަކުރަނިވި ހަކަތައަށް ހެދުމަށް ކުރިއަށްގެންދާ "ޕްރޮޖެކްޓް ސޯލާ ސިޓީ" ފަދަ ބޮޑެތި މަޝްރޫއުތަކާއި، 2035 ވަނަ އަހަރާ ހަމައަށް ޖައްވަށް ބޭރުކުރާ ވިހަ ގޭސްތައް 1.52 މިލިއަން ޓަނަށް މަދުކުރުމަށް ރާއްޖެއިން ކަނޑައަޅާފައިވާ ލަނޑުދަނޑިތައް މި ސަމިޓުގައި ދަނީ ހިއްސާކުރަމުންނެވެ. ރަށްގިރުމާއި، އުދައެރުމުން އެއާޕޯޓުތަކާއި ބަނދަރުތައް ފަދަ އުމްރާނީ ވަސީލަތްތައް ރައްކާތެރިކުރުމަށް ބޭނުންވާ ޒަމާނީ ޓެކްނޮލޮޖީއާއި ފަންނީ އެހީތެރިކަން ހޯދުމަކީވެސް ދިވެހި ވަފުދުން އެންމެ އިސްކަމެއްދޭ ކަންކަމެވެ.
ނިންމުން
ހުލާސާކޮށް ދަންނަވާނަމަ، ކޮޕް31 އަކީ ހަމައެކަނި ކަރުދާހުގައި ލިޔެވޭ އިތުރު ބަޔާންތަކަކަށް ވުމުގެ ބަދަލުގައި، މޫސުމީ ވައުދުތައް އަމަލީ ސިފައަކަށް ބަދަލުކުރުމަށް ލިބޭ ތާރީހީ ފުރުސަތެކެވެ. ދުނިޔޭގެ ބޮޑެތި ބާރުތަކުގެ މެދުގައި އޮންނަ ސިޔާސީ ހިޔާލުތަފާތުވުންތައް އެއްފަރާތްކޮށް، އިންސާނިއްޔަތުގެ މުސްތަގުބަލަށްޓަކައި ހަރުދަނާ ފިޔަވަޅުތަކެއް އެޅުމަކީ މިއަދު ކޮންމެހެން ކުރަންޖެހިފައިވާ ކަމެކެވެ. ދިވެހިރާއްޖެ ފަދަ ކުދި ޖަޒީރާ ގައުމުތަކުގެ ދެމިއޮތުން ބިނާވެފައިވަނީ އަންޓާލިޔާގެ މި ބައްދަލުވުމުގައި ދުނިޔޭގެ ލީޑަރުން ނިންމާ ނިންމުންތަކާއި، އެ ނިންމުންތައް ތަންފީޒުކުރުމުގައި ތަރައްގީވެފައިވާ ގައުމުތަކުން ދައްކާ އިހުލާސްތެރިކަމެއްގެ މައްޗަށެވެ.




