
ބިލުގެ މައިގަނޑު އަސާސްތަކާއި ޤާނޫނީ އޮނިގަނޑު
މި ބިލުގައި އެންމެ ފާހަގަކޮށްލެވޭ އެންމެ ހެޔޮ ބަދަލަކީ، ބިލުގެ 8 ވަނަ މާއްދާގައިވާ ފަދައިން އަބުރާ ބެހުމަކީ ޖިނާއީ ކުށެއްގެ ބަދަލުގައި މަދަނީ ކުށެއް (ސިވިލް ޓޯޓް) ކަމުގައި ކަނޑައަޅާފައިވުމެވެ. މީގެ ކުރިން 2016 ވަނަ އަހަރު ފާސްކޮށް ފަހުން އުވާލި އަބުރާބެހުމުގެ ގާނޫނާ ހިލާފަށް، މި ބިލުގައި ނޫސްވެރިން ޖަލަށްލުމާއި ޖިނާއީ ބޮޑެތި އަދަބުތައް ދިނުމުގެ ބަދަލުގައި އިސްކަންދީފައިވަނީ މަދަނީ ގޮތުން ގެއްލުމުގެ ބަދަލު ނަގައިދިނުމަށެވެ. ބިލުގެ 9 ވަނަ މާއްދާއާއި 11 ވަނަ މާއްދާގައިވާ ގޮތުން، އަބުރާބެހުނުކަމަށް ވަނީ ގަސްދުގައި ނުވަތަ އެކަށީގެންވާ ފަރުވާލެއް ނެތި، ވަކި ފަރާތަކަށް ނިސްބަތްކޮށް ދޮގު މައުލޫމާތެއް އާންމުކުރުމުން އެ ފަރާތެއްގެ އަބުރަށް އުނިކަން ލިބި، މުޖުތަމަޢުގައި އެ ފަރާތާމެދު ނަފްރަތު އުފެދޭ ގޮތް މެދުވެރިވުމުންނެވެ.
މީގެ އިތުރުން، ޒަމާނީ ވަސީލަތްތަކަށް ރިއާޔަތްކޮށް ބިލުގެ 4 ވަނަ މާއްދާއާއި 12 ވަނަ މާއްދާގައި، އޮންލައިން ނޫސްތަކާއި ސޯޝަލް މީޑިއާ ޕްލެޓްފޯމްތައް މެދުވެރިކޮށް ކުރެވޭ އަބުރާބެހުމުގެ އަމަލުތަކަށް ލިޔުންތެރިޔާއާއި، ޝާއިއުކުރާ ފަރާތާއި، ނޫހުގެ މަސްއޫލުވެރި ފަރާތާއި އެޑިޓަރު ޒިންމާވާންޖެހޭނެ ކަމަށް ބަޔާންކޮށްފައިވެއެވެ. ނަމަވެސް ބިލުގެ 12 ވަނަ މާއްދާގެ (ނ) ގެ ދަށުން އިންޓަރނެޓްގެ ހިދުމަތް ފޯރުކޮށްދޭ ފަރާތްތައް (އައިއެސްޕީ) މި ޒިންމާއިން ވަނީ އިސްތިސްނާކޮށްފައެވެ. އަދި ބިލުގެ 13، 14 އަދި 15 ވަނަ މާއްދާގައިވާ ގޮތުން، ބުނެފައިވާ ބަހަކީ ތެދު ހަގީގަތަކަށް ވުމާއި، ތެދު ހަގީގަތުގެ މައްޗަށް ބިނާކޮށް ހެޔޮ ނިޔަތުގައި ފާޅުކުރާ ތެދުވެރި ހިޔާލަކަށް ވުމަކީ އަބުރާބެހުން ކަމުގައި ނުބެލެވޭނެ ދިފއުތަކެކެވެ. ހަމައެހެންމެ، 24 ވަނަ މާއްދާގެ ދަށުން އާންމު މަސްލަހަތު ހިމެނޭ ކަންކަމުގައި ތެދުވެރި ނިޔަތާއެކު މައުލޫމާތު ހާމަކުރުމަށް ޝަރުތުތަކާއެކު އިމްތިޔާޒު ލިބިދެއެވެ.
ދުނިޔޭގެ ކުރިއަރާފައިވާ ގައުމުތަކުގެ އުސޫލުތަކާ އަޅާކިޔުން
ދުނިޔޭގެ ކުރިއަރާފައިވާ ޑިމޮކްރެޓިކް ގައުމުތަކުގައި އަބުރާބެހުމުގެ ގާނޫނުތައް ބައްޓަންކޮށްފައިވަނީ ހިޔާލުފާޅުކުރުމުގެ މިނިވަންކަމަށް ވަރަށް ބޮޑު ރައްކާތެރިކަމެއް ލިބޭ ގޮތަށެވެ. މިގޮތުން އިނގިރޭސިވިލާތުގެ ޑެފަމޭޝަން އެކްޓް 2013 އަށް ބަލާއިރު، ދިވެހިރާއްޖޭގެ މި ބިލުގައި ހިމެނޭ ގިނަ އުސޫލުތައް އެ ގާނޫނާ ވަރަށް ބޮޑަށް އެއްގޮތެވެ. އިނގިރޭސިވިލާތުގައިވެސް އަބުރާބެހުމަކީ މަދަނީ ކުށެކެވެ. އަދި ތެދު ބުނުން (ޓްރުތު)، ތެދުވެރި ހިޔާލު ފާޅުކުރުން (އޮނެސްޓް އޮޕީނިއަން) އަދި އާންމު މަސްލަހަތުގައި ޝާއިއުކުރުން (ޕަބްލިކޭޝަން އޮން މެޓަރ އޮފް ޕަބްލިކް އިންޓަރެސްޓް) ފަދަ ދިފާއުތައް، މި ބިލުގެ 14، 15 އަދި 24 ވަނަ މާއްދާގައި ހިމެނިފައިވާ ގޮތަށް އިނގިރޭސި ގާނޫނުގައިވެސް ހިމެނެއެވެ. މީގެ އިތުރުން، ކޯޓަށް ދިއުމުގެ ކުރިން މައްސަލަ ހައްލުކުރުމަށް ނޯޓިސް ދިނުމާއި މައާފަށް އެދުމުގެ ފުރުސަތު ދިނުމަށް މި ބިލުގެ ފަސްވަނަ ބާބުގައި (26 އިން 31 ވަނަ މާއްދާއަށް) ހިމަނާފައިވާ އުސޫލަކީ އޮސްޓްރޭލިއާއާއި އިނގިރޭސިވިލާތުގައި "އޮފަރ ޓު މޭކް އެމެންޑްސް" ގެ ނަމުގައި އަމަލުކުރާ ވަރަށް ކާމިޔާބު ޒަމާނީ އުސޫލެކެވެ.
އެހެންނަމަވެސް، އެމެރިކާ ފަދަ ގައުމުތަކާ އަޅާކިޔާއިރު މުހިންމު ތަފާތުތަކެއް ފާހަގަކުރެވެއެވެ. އެމެރިކާގެ ގާނޫނުއަސާސީގެ ފުރަތަމަ އިސްލާހުގެ ދަށުން، އާންމު މަގާމުތަކުގައި ތިބޭ ފަރާތްތަކުން (ޕަބްލިކް އޮފިޝަލްސް) އަބުރާބެހުމުގެ ދައުވާއެއް ސާބިތުކުރުމަށްޓަކައި، އެ ވާހަކައެއް ދެއްކި ފަރާތުން އެކަން ކުރީ ކަނޑައެޅިގެން ދޮގެއްކަން އެނގިހުރެ ނުބައި ނިޔަތުގައި ("އެކްޗުއަލް މެލިސް") ކަން ދައުވާކުރާ ފަރާތުން ސާބިތުކޮށްދޭން ޖެހެއެވެ. ނަމަވެސް ދިވެހިރާއްޖޭގެ މި ބިލުގެ 14 ވަނަ މާއްދާގައިވާ ގޮތުން، ބުނެފައިވާ ބަހަކީ ތެދު ހަގީގަތެއްކަން ޝަރީއަތަށް ސާބިތުކޮށްދިނުމުގެ ޒިންމާ (ބާޑަން އޮފް ޕްރޫފް) އޮތީ އަބުރާބެހުމުގެ ތުހުމަތުކުރެވޭ ފަރާތަށެވެ. މިއީ އިނގިރޭސި ކޮމަން ލޯ ނިޒާމާ އެއްގޮތް ގޮތެއް ނަމަވެސް، ނޫސްވެރިންނަށް ތަހުގީގީ ރިޕޯޓުތައް ލިޔުމުގައި އިތުރު ފަރުވާތެރިކަމެއް ބަހައްޓަން މަޖުބޫރުކުރުވާނެ ކަމެކެވެ.
ބިނާކުރަނިވި ފާޑުކިޔުން
މި ބިލުގައި ހުރި ހެޔޮ ބަދަލުތަކާއެކުވެސް، ގާނޫނީ ގޮތުންނާއި ޑިމޮކްރެޓިކް ހަމަތަކުން ބަލާއިރު ފުންކޮށް ވިސްނާލަންޖެހޭ އަދި އިސްލާހުކުރަންޖެހޭ މުހިންމު މާއްދާތަކެއް އެބަހުއްޓެވެ.
ފުރަތަމަ ކަމަކީ ބިލުގެ 35 ވަނަ މާއްދާ އެވެ. އެ މާއްދާގައިވާ ގޮތުން ސަރުކާރުގެ އެކި މުއައްސަސާތަކާއި، ދައުލަތުގެ މުސްތަގިއްލު ކޮމިޝަންތަކާއި އިދާރާތަކުގެ މައްޗަށް އަބުރާބެހުމުގެ ދައުވާއެއް ނުކުރެވޭނެއެވެ. ދުނިޔޭގެ ކުރިއަރާފައިވާ ގައުމުތަކުގައި އޮންނަ އުސޫލަކީ މިއާ މުޅިން އިދިކޮޅު އުސޫލެކެވެ. އިނގިރޭސިވިލާތުގެ މަޝްހޫރު ގާނޫނީ ނިންމުމެއް ކަމަށްވާ ޑާބީޝަޔަރ ކައުންޓީ ކައުންސިލް ވ. ޓައިމްސް ނިއުސްޕޭޕަރސް ލިމިޓެޑް (1993) ގައި ކަނޑައަޅާފައިވާ ގޮތުން، ސަރުކާރުގެ އިދާރާތަކާއި ދައުލަތުގެ މުއައްސަސާތަކަކީ ރައްޔިތުންގެ ފާޑުކިޔުމަށް ހުޅުވިފައި ހުންނަންޖެހޭ ތަންތަން ކަމަށްވާތީ، ސަރުކާރުގެ މުއައްސަސާތަކަށް އަމިއްލަ ފަރުދުންނާއި ނޫސްތަކުގެ މައްޗަށް އަބުރާބެހުމުގެ ދައުވާ ކުރުމުގެ ހައްގު ލިބިގެން ނުވެއެވެ. ނަމަވެސް މި ބިލުގެ 3 ވަނަ މާއްދާގެ (ށ) އާއި 46 ވަނަ މާއްދާގެ (ށ) ގައި "ގާނޫނީ ޝަހްސުތަކަށް" އަބުރު ރައްކާތެރިކުރުމުގެ ހައްގު ދީފައިވާއިރު، 35 ވަނަ މާއްދާއިން ދައުލަތުގެ އިދާރާތަކަށް އެއްކޮށް ހިމާޔަތް ދިނުމަކީ އިންސާފުވެރި ހަމަހަމަކަމެއް ނޫނެވެ. ދައުލަތުގެ މުއައްސަސާއަކުން ރައްޔިތެއްގެ އަބުރު ކަތިލައިފިނަމަ، އެ ރައްޔިތަކަށް އެ މުއައްސަސާއާ ދެކޮޅަށް ދައުވާ ނުކުރެވޭ ގޮތަށް އޮތުމަކީ ގާނޫނުއަސާސީގެ 20 ވަނަ މާއްދާއިން ކަށަވަރުކޮށްދޭ ގާނޫނުގެ ކުރިމަތީގައި ހަމަހަމަވުމުގެ ހައްގާ ފުށުއަރާ ކަމެކެވެ.
ދެވަނަ ކަމަކީ ބިލުގެ 40 ވަނަ މާއްދާ ގައިވާ ގެއްލުމުގެ ބަދަލުގެ މިންވަރެވެ. އެ މާއްދާގެ (ށ) ގައި މާއްދީ ގެއްލުމުގެ ބަދަލުގެ އެންމެ މަތީ މިންވަރަކީ 500,000 (ފަސް ލައްކަ) ރުފިޔާ ކަމަށް ކަނޑައަޅާފައިވާއިރު، (ނ) ގައި މައުނަވީ ގެއްލުމުގެ ބަދަލުގެ ގޮތުގައި 50,000 (ފަންސާސް ހާސް) ރުފިޔާއާއި 500,000 (ފަސް ލައްކަ) ރުފިޔާއާ ދެމެދުގެ އަދަދެއް ނަގައިދެވޭނެ ކަމަށް ބުނެފައިވެއެވެ. އަދި (ރ) ގައި ބުނަނީ މައުނަވީ ގެއްލުމުގެ ބަދަލު ހޯދުމަށް މާއްދީ ގެއްލުމެއް ލިބިފައި އޮތުން ލާޒިމު ނޫން ކަމަށެވެ. އިނގިރޭސިވިލާތުގެ ޑެފަމޭޝަން އެކްޓް 2013 ގެ 1 ވަނަ މާއްދާގައި، އަބުރާބެހުމުގެ ދައުވާއެއް ކުރެވޭނީ އެކަމުގެ ސަބަބުން ދަޢުވާކުރާ ފަރާތުގެ އަބުރަށް "ސީރިއަސް ގެއްލުމެއް" (ސީރިއަސް ހާމް) ލިބިފައިވާކަން ނުވަތަ ލިބިދާނެކަން ސާބިތުކޮށްދިނުމުންނެވެ. ނަމަވެސް މި ބިލުގެ 40 ވަނަ މާއްދާގެ ދަށުން، އެއްވެސް މާއްދީ ގެއްލުމެއް ނެތް ކުދިކުދި މައްސަލަތަކުގައިވެސް މަދުވެގެން 50,000 ރުފިޔާއިން ފެށިގެން 500,000 ރުފިޔާއާ ހަމައަށް ބަދަލު ނަގައިދިނުމަށް މަޖުބޫރުވުމަކީ، ރާއްޖޭގެ ކުދި އޮންލައިން ނޫސްތަކާއި އާދައިގެ ރައްޔިތުންނަށް މާލީ ގޮތުން ނުއުފުލޭ ވަރުގެ ބޮޑު ބުރައަކަށް ވާނެއެވެ. މިއީ ނޫސްވެރިން ސެލްފް-ސެންސަރޝިޕަށް (އަމިއްލައަށް ބިރުން ލިޔުން ހުއްޓާލުމަށް) މަގުފަހިކުރުވާނެ "ޗިލިން އިފެކްޓް" އެއް އުފައްދާނެ ކަމެކެވެ.
ތިންވަނަ ކަމަކީ ބިލުގެ 4 ވަނަ މާއްދާގެ (ނ) ގައި އަމިއްލަ މުވާސަލާތުތައް (ޕްރައިވެޓް ކޮމިއުނިކޭޝަންސް) މާނަކޮށްފައިވާ ގޮތެވެ. ދެ މީހެއްގެ ދެމެދުގައި ކުރެވޭ އަމިއްލަ ޗެޓެއް ނުވަތަ ވާހަކައެއް، އެ ދެމީހުންގެ ނުރުހުމުގައި ތިންވަނަ ފަރާތަކުން ލީކުކޮށްލައިފިނަމަވެސް، އެ މުވާސަލާތެއް މި ގާނޫނުގެ ދާއިރާގެ ތެރެއަށް ވަންނާނެ ކަމަށް އެ މާއްދާގައި ބުނެފައިވެއެވެ. މިއީ ދެމީހެއްގެ ދެމެދުގައި ސިއްރުން ދެކެވޭ ވާހަކައެއް އެހެން މީހަކު ވަގަށް ނަގައިގެން އާންމުކުރުމުން، އެ ވާހަކަ ދެއްކި މީހާ ގާނޫނީ ގޮތުން ކުށްވެރިވުމުގެ ނުރައްކާ އޮތް މާއްދާއެކެވެ. ހަމައެހެންމެ، ބިލުގެ 4 ވަނަ މާއްދާގެ (ރ) އާއި (ބ) ގައި ދިވެހިރާއްޖޭގެ ސަރަހައްދުން ބޭރުގައި ހުރެގެން ކުރާ އަމަލުތަކަށްވެސް ރާއްޖޭގެ ކޯޓުތަކުގެ އިހުތިސޯސް ހިނގާނެ ކަމަށް އޮތުމަކީ، ބައިނަލްއަގުވާމީ ގާނޫނީ ނިޒާމުތަކުގައި "ލައިބަލް ޓޫރިޒަމް" ހުއްޓުވުމަށް ކުރާ މަސައްކަތްތަކާ ދިމާވާ މުހިންމު ނުކުތާއެކެވެ.
ހަތަރުވަނަ ކަމަކީ ބިލުގެ 33 ވަނަ މާއްދާ އާއި 43 ވަނަ މާއްދާ އެވެ. ބިލުގެ 33 ވަނަ މާއްދާގައި ދައުވާ ހުށަހެޅުމުގެ މުއްދަތަކީ 1 (އެކެއް) އަހަރު ކަމަށް ކަނޑައަޅާފައި އޮތުމަކީ އިނގިރޭސިވިލާތާއި އޮސްޓްރޭލިއާ ފަދަ ގައުމުތަކާ އެއްގޮތް ރަނގަޅު މުއްދަތެކެވެ. އަދި 6 މަސް ދުވަހުގެ ތެރޭގައި ޝަރީއަތް ނިންމަން ލާޒިމުކުރުމަކީ އަވަސް އިންސާފަށް މަގުފަހިވާ ކަމެކެވެ. އެހެންނަމަވެސް، ބިލުގެ 17 ވަނަ މާއްދާއާއި 42 ވަނަ މާއްދާގައިވާ ފަދައިން، އަބުރާބެހުމުގެ އަމަލުތަކުގެ މިންގަނޑާއި ގެއްލުމުގެ ބަދަލު ކަނޑައެޅުމުގެ އެންމެ މުހިންމު ތަފްސީލީ މިންގަނޑުތައް އެކުލަވާލުމުގެ ބާރު ބިލުގެ 43 ވަނަ މާއްދާގެ ދަށުން ދީފައިވަނީ ދައުލަތުގެ ބަންޑާރަނައިބުގެ އޮފީހުން ހަދާ ގަވާއިދަކަށެވެ. އަސާސީ ހައްގެއް ކަމަށްވާ ހިޔާލުފާޅުކުރުމުގެ މިނިވަންކަން ހަނިކުރެވޭނެ މިންގަނޑުތައް ރައްޔިތުންގެ މަޖިލީހުން ފާސްކުރާ ގާނޫނުގައި ސާފުކޮށް ބަޔާންކުރުމުގެ ބަދަލުގައި، ސަރުކާރުގެ އިދާރާއަކުން ހަދާ ގަވާއިދަކަށް ދޫކޮށްލުމަކީ ސަރުކާރެއް ބަދަލުވާ ކޮންމެ ފަހަރަކު ނުވަތަ ސިޔާސީ މަގުސަދެއްގައި އެ ގަވާއިދަށް ބަދަލު ގެނެސްގެން ނޫސްވެރިންނަށް ފިއްތުންތައް ކުރިމަތިކުރުމަށް މުތުލަގަށް ހުޅުވިފައި ހުންނަ ދޮރެކެވެ.
އިސްލާމީ ޝަރީޢަތުގެ ނަޒަރުން ބިލަށް ބަލައިލުމެއް
އިސްލާމީ ޝަރީއަތަކީ އިންސާނާގެ ފުރާނައާއި މުދާ ރައްކާތެރިކުރާ ފަދައިން، އިންސާނާގެ އިއްޒަތާއި އަބުރު (ހިފްޒުލްއިރްލް) ރައްކާތެރިކުރުމަށް އެންމެ މަތީ ދަރަޖައަކަށް އަހައްމިއްޔަތުކަން ދީފައިވާ ޝަރީއަތެވެ. ކީރިތި ޤުރްއާނުގެ ހުޖުރާތު ސޫރަތުގެ 11 އަދި 12 ވަނަ އާޔަތުގައި، އެއްބަޔަކު އަނެއްބަޔަކަށް މަލާމާތްކުރުމާއި، ހުތުރު ނަންތަކުން ގޮވުމާއި، ގީބަބުނުމާއި، ނުބައި ހީތައް ކުރުން ވަނީ ކަނޑައެޅިގެން ހަރާމްކުރައްވާފައެވެ. އަދި ކީރިތި ރަސޫލާ ﷺ ހައްޖަތުލްވަދާއުގެ ހުތުބާގައި، މުސްލިމެއްގެ ލެޔާއި މުދަލާއި އަބުރަކީ ހުރުމަތްތެރިވެގެންވާ އެއްޗެއްކަން ވަނީ ބަޔާންކުރައްވާފައެވެ. އެހެންކަމުން، މީހުންގެ އަބުރު ރައްކާތެރިކުރުމަށް ގާނޫނެއް އެކުލަވާލުމަކީ އިސްލާމީ ޝަރީއަތުގެ މަގުސަދުތަކާ (މަގާސިދުއްޝަރީއާ) ފުރިހަމައަށް އެއްގޮތް ކަމެކެވެ.
އިސްލާމީ ޝަރީއަތުގެ އުސޫލުތަކާ މި ބިލުގެ ފާޑުކިޔުން ހުރި މާއްދާތައް އަޅާކިޔާއިރު، ބިލުގެ 35 ވަނަ މާއްދާ އިސްލާމީ އަދުލުއިންސާފުގެ ހަމަތަކާ ފުށުއަރާކަން ފާހަގަކުރެވެއެވެ. އިސްލާމީ ޝަރީއަތުގައި ވެރިންނާއި ދައުލަތުގެ މުއައްސަސާތަކާއި އާދައިގެ ރައްޔިތުންނަކީ ޝަރީއަތުގެ ކުރިމަތީގައި އެއްވެސް ތަފާތެއް ނެތް ހަމަހަމަ ބައެކެވެ. އުމަރުގެފާނާއި އަލީގެފާނު ފަދަ ބޭކަލުން އާދައިގެ ރައްޔިތުންނާއެކު ގާޒީގެ ނުވަތަ ޝަރީއަތުގެ މަޖިލީހުގައި ހަމަހަމަކަމާއެކު ޝަރީއަތަށް ހާޒިރުވެވަޑައިގެންނެވިކަމީ އިސްލާމީ ތާރީހުން ފެންނަން އޮތް ހަގީގަތެކެވެ. ދައުލަތުގެ އިދާރާއަކުން ރައްޔިތެއްގެ އަބުރު ކަތިލައިފިނަމަ، އެ އިދާރާއެއްގެ މައްޗަށް ދައުވާ ނުކުރެވޭ ގޮތަށް 35 ވަނަ މާއްދާ އޮތުމަކީ އިސްލާމްދީނުގައި އޮންނަ އަނިޔާވެރިކަން ނައްތާލުމާއި ހައްގު ހޯދައިދިނުމުގެ އުސޫލާ ހިލާފު ކަމެކެވެ.
ހަމައެއާއެކު، ބިލުގެ 40 ވަނަ މާއްދާ ގައިވާ މާލީ ބަދަލުގެ މައްސަލައަށް ބަލާއިރު، އިސްލާމީ ފިގުހުގައި އަބުރާބެހުމުގެ (ގަޒުފް ނޫން ތައުޒީރީ މައްސަލަތަކުގައި) އަދަބަކީ މާލީ ބަދަލު ނަގައިދިނުމަށްވުރެ ބޮޑަށް، އަނިޔާ ލިބުނު މީހާގެ އަބުރު އަލުން އިއާދަކޮށްދިނުމާއި މައާފަށް އެދުމެވެ. ގިނަ އިލްމުވެރިން ދެކެވަޑައިގަންނަވާ ގޮތުގައި އަބުރު ފަދަ މައުނަވީ އެއްޗަކަށް ފައިސާއިން އަގުކުރުމަކީ (މާލީ ގެއްލުމެއް ސާބިތުނުވާ ހާލަތުގައި) އިސްލާމީ ފިގުހުގައި އެހާ ބާރުއަޅާ ކަމެއް ނޫނެވެ. އަދި އިސްލާމީ ޝަރީއަތުގައި ސިއްރު ވާހަކަތައް ފާރަލައިގެން ހޯދުމަކީ (ތަޖައްސުސް ނުވަތަ ޖާސޫސް ކުރުމަކީ) ހަރާމްކުރައްވާފައިވާ ކަމަކަށްވާއިރު، މީހަކު ވަގަށް ނަގައިގެން ލީކުކޮށްލާ އަމިއްލަ މުވާސަލާތެއްގެ ސަބަބުން އޭގެ ވެރިފަރާތް ކުށްވެރިވާ ގޮތަށް 4 ވަނަ މާއްދާގެ (ނ) އޮތުމަކީވެސް އިސްލާމީ އަހުލާގީ އަދި ޝަރުއީ ހަމަތަކާ ބީރައްޓެހި ކަމެކެވެ.
އެހެންނަމަވެސް، ބިލުގެ ފަސްވަނަ ބާބުގައިވާ ގޮތަށް ކޯޓުން ބޭރުގައި ސުލްަވެރިކަމާއެކު މައާފަށް އެދި މައްސަލަ ހައްލުކުރުމަށް ބާރުއެޅުމަކީ އިސްލާމްދީނުގައި ސުލްަވުމަށާއި މާފުކުރުމަށް ދީފައިވާ މަތިވެރި އިރުޝާދުތަކާ ވަރަށް ބޮޑަށް ގުޅިފައިވާ އުސޫލެކެވެ. އަދި ބިލުގެ 14 ވަނަ މާއްދާއާއި 24 ވަނަ މާއްދާގައި، ތެދު މައުލޫމާތު ހާމަކުރުމާއި އާންމު މަސްލަހަތު ހިމެނޭ ކަންކަމުގައި އިމްތިޔާޒު ދީފައިވުމަކީ، އަނިޔާވެރިއެއްގެ އަނިޔާވެރިކަން ހާމަކުރުމަށާއި މުޖުތަމައަށް ހުރި ނުރައްކަލަކުން މީހުން ސަލާމަތްކުރުމަށްޓަކައި ތެދު ހަގީގަތް ހާމަކުރުމަށް އިސްލާމީ ޝަރީއަތް ދޭ ހުއްދައާ ދިމާވާ ރަނގަޅު ސިފައެކެވެ.
ނިންމުން
ޖުމްލަގޮތެއްގައި ބަލާއިރު، "ނަމާއި އަބުރު ރައްކާތެރިކުރުމުގެ ހައްގުގެ ބިލު" އަކީ 2016 ވަނަ އަހަރުގެ ގާނޫނުގައި ހުރި ހަރުކަށި ޖިނާއީ ސިފަތައް ދޫކޮށް، ދުނިޔޭގެ ކުރިއަރާފައިވާ ގައުމުތަކުގެ މަދަނީ މިންގަނޑުތަކާ އެއްގޮތަށް އެކުލަވާލާފައިވާ ބިލެކެވެ. އަބުރާބެހުމަކީ މަދަނީ ކުށެއް ކަމުގައި ކަނޑައެޅުމާއި، ސުލްހަވެރިކަމާއެކު މައްސަލަ ހައްލުކުރުމަށް އިސްކަންދިނުމާއި، ތެދު ހަގީގަތާއި އާންމު މަސްލަހަތަށް ޖާގަ ދިނުމަކީ ނޫސްވެރިކަމުގެ މިނިވަންކަމަށް ލިބޭ ހިތްވަރެކެވެ.
އެހެންނަމަވެސް، މި ބިލު ގާނޫނަކަށް ވެގެންދާއިރު ފުރިހަމަ ގާނޫނަކަށް ހެދުމަށްޓަކައި ރައްޔިތުންގެ މަޖިލީހުގެ ކޮމިޓީ މަރުހަލާގައި މުހިންމު އިސްލާހުތަކެއް ގެނައުން އެދެވިގެންވެއެވެ. ހާއްސަކޮށް، ދައުލަތުގެ މުއައްސަސާތަކުގެ މައްޗަށް ދައުވާ ނުކުރެވޭ ގޮތަށް އޮތް 35 ވަނަ މާއްދާ އުވާލުމާއި، މާއްދީ ގެއްލުމެއް ނެތަސް 50,000 ރުފިޔާއިން ފެށިގެން ބޮޑެތި ބަދަލު ނަގައިދޭންޖެހޭ ގޮތަށް އޮތް 40 ވަނަ މާއްދާ އިސްލާހުކޮށް "ސީރިއަސް ގެއްލުމެއް" ލިބިފައިވުން ޝަރުތުކުރުމަކީ ކޮންމެހެން ކުރަންޖެހޭ ކަމެކެވެ. އަދި ސިއްރު އަމިއްލަ މުވާސަލާތުތައް ލީކުވުމުން ވާހަކަ ދެއްކި މީހާ ޒިންމާވާންޖެހޭ ގޮތަށް އޮތް 4 ވަނަ މާއްދާގެ (ނ) އަށް ބަދަލު ގެނައުމާއެކު، ގާނޫނުގެ މުހިންމު މިންގަނޑުތައް 43 ވަނަ މާއްދާ ގެ ދަށުން ބަންޑާރަނައިބު ހަދާ ގަވާއިދަކަށް ދޫކޮށްލުމުގެ ބަދަލުގައި ސީދާ ގާނޫނުގައި ހިމެނުމުން، މި ގާނޫނު ވެގެންދާނީ ހިޔާލުފާޅުކުރުމުގެ މިނިވަންކަމާއި ފަރުދުންގެ އަބުރު ރައްކާތެރިކުރުމުގެ ތަރާދު ހަމަހަމަކޮށްދޭ ނަމޫނާ ގާނޫނަކަށެވެ.




