އާއިލީ ގުޅުން ބަދަހިވެ، އެއްބަޔަކު އަނެއްބަޔަކަށް އަޅާލައި އޯގާތެރިވާ މުޖުތަމައެއްގައި ހަމަޖެހުމާއި އުފާވެރިކަން އަބަދުވެސް ދެމިއޮންނާނެ.--
ހުކުރު ދުވަހަކީ އާއިލީ ގުޅުން ބަދަހިކުރުމުގެ ދުވަހަކަށް ހަދަމާ!
މުހައްމަދު ހަލީމް 13 ނޮވެމްބަރ 2026 (ހުކުރު)   08:51
ހަފުތާގެ ހަތް ދުވަހުގެ ތެރެއިން އެންމެ މާތް، އެންމެ ޝަރަފުވެރި އަދި އެންމެ ބަރަކާތްތެރި ދުވަހަކީ ހުކުރު ދުވަހެވެ. އިސްލާމްދީނުގައި މި ދުވަހަކީ މުސްލިމުންގެ ހަފުތާގެ އީދެއްގެ ގޮތުގައި ސިފަކުރައްވާފައިވާ، ﷲ ސުބުހާނަހޫ ވަތައާލާގެ ހަޒުރަތަށް ކުއްތަންވުމާއި އިޖުތިމާއީ ގުޅުންތައް އާލާކުރުމަށް ލިބޭ ރަނގަޅު ފުރުސަތެކެވެ. މިއަދުގެ ޒަމާނީ ދިރިއުޅުމުގެ ވައްޓަފާޅިއާއި މަސައްކަތުގެ މާހައުލު ބައްޓަންވެފައިވާ ގޮތުން، ހަފުތާގެ އެހެން ދުވަސްތަކުގައި އާއިލާގެ މެންބަރުންނަށް އެކަކު އަނެކަކާ ބައްދަލުވެ، ހަމަޖެހިލައިގެން ވާހަކަދައްކާލައި، ގުޅުން ބަދަހިކުރުމަށް ލިބޭ ވަގުތު ވަނީ ވަރަށް ބޮޑަށް ހަނިވެފައެވެ. އެކި މީހުން އޮފީސްތަކަށާއި ކިޔެވުމަށް ދިއުމުގެ ސަބަބުން އެއް ފުރާޅެއްގެ ދަށުގައި ދިރިއުޅޭ އާއިލާގެ މެންބަރުންނަށްވެސް އެކަކު އަނެކަކުގެ ހާލުއަހުވާލު ރަނގަޅަށް ބަލާނުލެވޭ ހާލަތަށް ވަނީ ގޮސްފައެވެ. އެހެންކަމުން، ހުކުރު ދުވަހަކީ ހަމައެކަނި ނިދައި އަރާމުކުރުމުގެ ދުވަހަކަށް ހެދުމުގެ ބަދަލުގައި، އާއިލީ ގުޅުން ބަދަހިކޮށް ރަހިމުގެ ގުޅުން ދެމެހެއްޓުމުގެ ދުވަހަކަށް ހެދުމަކީ ދީނީ ގޮތުންނާއި އިޖުތިމާއީ ގޮތުން ނުހަނު ބޭނުންތެރި ކަމެކެވެ.

އިސްލާމްދީނުގައި އާއިލީ ގުޅުމުގެ މުހިންމުކަން
އިސްލާމްދީނުގައި އާއިލީ ގުޅުން ނުވަތަ ރަހިމުގެ ގުޅުން ދެމެހެއްޓުމަށް ވަރަށް ބޮޑަށް ބާރުއަޅުއްވާފައިވެއެވެ. ކީރިތި ޤުރްއާނުގެ އެތައް އާޔަތެއްގައި ﷲ އަށް އަޅުކަންކުރުމާ ވިދިގެން މައިންބަފައިންނަށް ހެޔޮކޮށް ހިތުމަށާއި، ގާތްތިމާގެ މީހުންނަށް އެހީތެރިވެ ގުޅުން ބޭއްވުމަށް ﷲ ތައާލާ އަމުރުކުރައްވާފައިވެއެވެ. ﷲ ސުބުހާނަހޫ ވަތައާލާ ނިސާ ސޫރަތުގެ 36 ވަނަ އާޔަތުގައި ވަހީކުރައްވާފައިވެއެވެ. "وَاعْبُدُوا اللَّهَ وَلَا تُشْرِكُوا بِهِ شَيْئًا ۖ وَبِالْوَالِدَيْنِ إِحْسَانًا وَبِذِي الْقُرْبَىٰ" މާނައީ: "އަދި ތިޔަބައިމީހުން ﷲ އަށް އަޅުކަންކުރާށެވެ! އަދި އެއިލާހުއާ އެއްވެސް އެއްޗެއް ޝަރީކު ނުކުރާށެވެ! އަދި މައިންބަފައިންނަށް ހެޔޮކޮށް ހިތާށެވެ! އަދި ގާތްތިމާގެ މީހުންނަށްވެސް ހެޔޮކޮށް ހިތާށެވެ!"

ހަމައެފަދައިން، ރަހިމުގެ ގުޅުން ދެމެހެއްޓުމަށް ބާރުއަޅުއްވައި، އެ ގުޅުން ކަނޑައިފި މީހަކަށް ހުރި ޢަޛާބުގެ ވާހަކަ ބަޔާންކުރައްވައި މުހައްމަދު ސޫރަތުގެ 22 ވަނަ އާޔަތުގައި ﷲ ތައާލާ ވަހީކުރައްވާފައިވެއެވެ. "فَهَلْ عَسَيْتُمْ إِن تَوَلَّيْتُمْ أَن تُفْسِدُوا فِي الْأَرْضِ وَتُقَطِّعُوا أَرْحَامَكُمْ"  މާނައީ: "ފަހެ، ތިޔަބައިމީހުން ފުރަގަސްދީ ހިނގައްޖެނަމަ، ބިމުގައި ފަސާދަކޮށް، ތިޔަބައިމީހުންގެ ރަހިމުގެ ގުޅުންތައް ކަނޑާނެކަމަށް ތިޔަބައިމީހުން ހީކުރަނީހެއްޔެވެ؟"

މީގެ އިތުރުން، ރަހިމުގެ ގުޅުން ދެމެހެއްޓުމަކީ ދުނިޔެއާއި އާހިރަތުގެ ބާއްޖަވެރިކަން ލިބި، ރިޒުޒު ތަނަވަސްވެ، އުމުރުގައި ބަރަކާތް ލައްވާ ކަމެއްކަން ކީރިތި ރަސޫލާ ﷺ ގެ ހަދީސްފުޅުތަކުން ސާބިތުވެއެވެ. އިތުރު އެކަލޭގެފާނު ހަދީސްކުރައްވާފައިވެއެވެ. "مَنْ أَحَبَّ أَنْ يُبْسَطَ لَهُ فِي رِزْقِهِ، وَيُنْسَأَ لَهُ فِي أَثَرِهِ، فَلْيَصِلْ رَحِمَهُ" (ސަހީހުލްބުހާރީ) މާނައީ: "މީހާގެ ރިޒުޒު ތަނަވަސްވުމަށާއި، އޭނާގެ އުމުރު ދިގުވުމަށް އެދޭމީހާ، ފަހެ އޭނާގެ ރަހިމުގެ ގުޅުން ދަމަހައްޓާހުށިކަމެވެ."

ހުކުރު ދުވަހުގެ މާތްކަމާއި އިޖުތިމާޢީ ބަދަހިކަން
ހުކުރު ދުވަހަކީ މުސްލިމުން އެއްތަނަކަށް ޖަމާވެ، އެއްބައިވަންތަކަމާއި އުހުއްވަތްތެރިކަން ދައްކުވައިދޭ ދުވަހެކެވެ. ހުކުރު ދުވަހުގެ މާތްކަން ބަޔާންކުރައްވައި ކީރިތި ރަސޫލާ ﷺ ހަދީސް ކުރައްވާފައިވެއެވެ. "خَيْرُ يَوْمٍ طَلَعَتْ عَلَيْهِ الشَّمْسُ يَوْمُ الْجُمُعَةِ، فِيهِ خُلِقَ آدَمُ، وَفِيهِ أُدْخِلَ الْجَنَّةَ، وَفِيهِ أُخْرِجَ مِنْهَا" (ސަހީހުލްމުސްލިމް)

މާނައީ: "އެ ދުވަހެއްގެ މައްޗަށް އިރުއެރި އެންމެ ހެޔޮ ދުވަހަކީ ހުކުރު ދުވަހެވެ. އާދަމުގެފާނު ހެއްދެވުނީ އެ ދުވަހުގައެވެ. އެކަލޭގެފާނު ސުވަރުގެއަށް ވެއްދެވުނީ އެ ދުވަހުގައެވެ. އަދި އެކަލޭގެފާނު ސުވަރުގެއިން ނެރުއްވުނީވެސް އެ ދުވަހުގައެވެ."

މިފަދަ މާތް ދުވަހެއްގައި މުސްލިމުން މިސްކިތްތަކަށް ޖަމާވެ، އެއް ސަފެއްގައި ތިބެ ނަމާދުކޮށް، އެކަކު އަނެކަކަށް ސަލާމްގޮވައި ހެދުމަކީ މުޖުތަމަޢުގެ ބަދަހިކަން އިތުރުކޮށްދޭ ކަމެކެވެ. ހާއްސަކޮށް ހުކުރު ނަމާދަށް މިސްކިތަށް ދިއުމުގައި އާއިލާގެ ފިރިހެނުންނާއި، ކުޑަކުދިން އެކުގައި މިސްކިތަށް ދިއުމަކީ ކުދިންގެ ހިތްތަކުގައި ދީނީ ލޯބި އުފެދި، ބަފައިންނާއި ދަރިންގެ މެދުގައި އޮންނަ ގުޅުން އިތުރަށް ވަރުގަދަވާނެ ކަމެކެވެ.

ހުކުރު ދުވަހު އާއިލާއާއެކު ވަގުތު ހޭދަކުރުމުގެ ރިވެތި އާދަ
ހުކުރު ދުވަހަކީ ޗުއްޓީ ދުވަހަކަށް ވުމާއެކު، އާއިލާގެ މެންބަރުންގެ މެދުގައި ލޯތްބާއި ކުލުނު އިތުރުކުރުމަށް ގިނަ ކަންތައްތަކެއް ކުރެވިދާނެއެވެ. މިގޮތުން ކުރެވިދާނެ އެންމެ މުހިންމު އެއް ކަމަކީ އާއިލާގެ އެންމެން އެއް ސުފުރާމަތިން ކެއުމުގެ ވަގުތު ހޭދަކުރުމެވެ. ހަފުތާގެ އެހެން ދުވަސްތަކުގައި އެކި މީހުންގެ މަސައްކަތްތައް ހުންނަ ގޮތުން އެކުގައި ކާން ނުލިބުނު ކަމުގައިވިޔަސް، ހުކުރު ދުވަހުގެ މެންދުރުގެ ކެއުމަކީ އާއިލާގެ އެންމެން އެއްތަނަކުން ބައްދަލުވާ އުފާވެރި ވަގުތަކަށް ހެދިދާނެއެވެ. އެކުގައި ކެއުމުގެ ބަރަކާތާ ބެހޭގޮތުން ކީރިތި ރަސޫލާ ﷺ ހަދީސް ކުރައްވާފައިވެއެވެ. "اجْتَمِعُوا عَلَى طَعَامِكُمْ، وَاذْكُرُوا اسْمَ اللَّهِ عَلَيْهِ، يُبَارَكْ لَكُمْ فِيهِ" (ސުނަނު އަބީ ދާވޫދު) މާނައީ: "ތިޔަބައިމީހުންގެ ކެއުމުގެ މައްޗަށް އެއްވާށެވެ! އަދި އޭގެ މައްޗަށް ﷲ ގެ އިސްމުފުޅު ގަންނާށެވެ! އޭރުން ތިޔަބައިމީހުންނަށްޓަކައި އެ ކެއުމުގައި ބަރަކާތް ލައްވާނެއެވެ."

މީގެ އިތުރުން، ވަކިން ދިރިއުޅޭ މައިންބަފައިންނާއި، މާމައިންނާއި ކާފައިން އަދި އާއިލާގެ ދޮށީ އުމުރުގެ މީހުންނަށް ޒިޔާރަތްކޮށް ހާލުއަހުވާލު ބެލުމަކީ ހުކުރު ދުވަހު ކުރެވިދާނެ އެންމެ މާތް އެއް އަމަލެވެ. މައިންބަފައިންނަށް ހެޔޮކޮށް ހިތައި އޯގާތެރިވުމަށް އަމުރުކުރައްވައި އިސްރާ ސޫރަތުގެ 23 ވަނަ އާޔަތުގައި  މާތް ﷲ ވަހީކުރައްވާފައިވެއެވެ. "وَقَضَىٰ رَبُّكَ أَلَّا تَعْبُدُوا إِلَّا إِيَّاهُ وَبِالْوَالِدَيْنِ إِحْسَانًا"  މާނައީ: "އެކަލާނގެއަށް މެނުވީ ތިޔަބައިމީހުން އަޅުކަން ނުކުރުމަށާއި، މައިންބަފައިންނަށް ހެޔޮކޮށް ހިތުމަށް ކަލޭގެފާނުގެ ވެރިރަސްކަލާނގެ ކަނޑައަޅުއްވައި އަމުރުކުރެއްވިއެވެ."

މައިންބަފައިންގެ ހިދުމަތުގައި ވަގުތުކޮޅެއް ހޭދަކޮށް، އެމީހުންގެ ހެޔޮ ދުއާ ލިބިގަތުމަކީ ދުނިޔެއާއި އާހިރަތުގެ ކާމިޔާބީގެ ސިއްރެވެ. އަދި ދުރު ރަށްރަށުގައި ނުވަތަ ގައުމުން ބޭރުގައި ދިރިއުޅޭ އާއިލާ މެންބަރުންނަށް ފޯނުން ގުޅާލައި ވާހަކަދައްކާލުމަކީވެސް ރަހިމުގެ ގުޅުން ދެމެހެއްޓުމަށް ކުރެވިދާނެ ވަރަށް ފަސޭހަ އެހެނަސް ދަރުމަ ބޮޑު ކަމެކެވެ.

ދީނީ އަޅުކަންތަކުގައި އާއިލާ ބައިވެރިކުރުން
އާއިލީ ގުޅުން އެންމެ ބޮޑަށް ވަރުގަދަވަނީ ދީނީ ކަންކަމުގައި އެކަކު އަނެކަކަށް އެހީތެރިވެ، ހެޔޮކަންކަމަށް ބާރުއަޅާ އާއިލާއެއްގެ ގޮތުގައި ދެމިތިބެގެންނެވެ. އާއިލާގެ މެންބަރުން ނަރަކައިގެ އަޒާބުން ސަލާމަތްކުރުމަށް މަސައްކަތްކުރުމަށް އަމުރުކުރައްވައި ތަހްރީމް ސޫރަތުގެ 6 ވަނަ އާޔަތުގައި  ﷲ ތަޢާލާ ވަޙީކުރައްވާފައިވެއެވެ. "يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا قُوا أَنفُسَكُمْ وَأَهْلِيكُمْ نَارًا" މާނައީ: "އޭ އީމާންވެއްޖެ މީސްތަކުންނޭވެ! ތިޔަބައިމީހުންގެ އަމިއްލަ ނަފްސުތަކާއި، ތިޔަބައިމީހުންގެ އަހުލުވެރިން ނަރަކައިން ސަލާމަތްކުރާށެވެ!"

އެހެންކަމުން، ހުކުރު ދުވަހު ކަހަފު ސޫރަތް ކިޔެވުމާއި، ކީރިތި ރަސޫލާ ﷺ ގެ މައްޗަށް ގިނަގިނައިން ސަލަވާތް ކިޔެވުމަށް އާއިލާގެ މެންބަރުންނަށް ހަނދާންކޮށްދީ، އެކުގައި އެކަންކަން ކުރުމަށް ބާރުއެޅިދާނެއެވެ. އަދި ހުކުރު ދުވަހުގެ އަސުރު ނަމާދަށްފަހު އޮންނަ ދުއާ އިޖާބަވާ މާތް ވަގުތުގައި، އާއިލާގެ އެންމެންނަށްޓަކައި އަދި މުޅި އިސްލާމީ އުންމަތަށްޓަކައި ހެޔޮ ދުއާކުރުމަކީ އާއިލީ ލޯބި އިތުރުވާނެ ކަމެކެވެ. އަދި ހަމައެހެންމެ، މުޅި ހަފުތާގައި މަސައްކަތުގައި އުޅުމަށްފަހު، ހުކުރު ދުވަހު ކުޑަކުދިންނާއެކު އުފާވެރި ވަގުތުކޮޅެއް ހޭދަކުރުމަކީ ކޮންމެހެން ކުރަންޖެހޭ ކަމެކެވެ. އާއިލާއަށް ހެޔޮކޮށް ހިތުމުގެ މުހިންމުކަން ބަޔާންކުރައްވައި ކީރިތި ރަސޫލާ ﷺ ހަދީސް ކުރައްވާފައިވެއެވެ. "خَيْرُكُمْ خَيْرُكُمْ لِأَهْلِهِ، وَأَنَا خَيْرُكُمْ لِأَهْلِي" (ސުނަނުއްތިރްމިޒީ) މާނައީ: "ތިޔަބައިމީހުންގެ ތެރެއިން އެންމެ ހެޔޮމީހަކީ، އެމީހެއްގެ އަހުލުވެރިންނަށް އެންމެ ހެޔޮމީހާއެވެ. އަދި ތިމަންކަލޭގެފާނީ ތިމަންކަލޭގެފާނުގެ އަހުލުވެރިންނަށް އެންމެ ހެޔޮކޮށް ހިއްތަވާ ބޭކަލެވެ."

މި ނަބަވީ އިރުޝާދަށް އަމަލުކުރުމުގެ ގޮތުން، ޒަމާނީ ޓެކްނޮލޮޖީއާއި ސްމާޓްފޯނުތަކާ ދުރުވެ، ދަރިންގެ ވާހަކަތައް އަޑުއަހައި، އެކުދިންނަށް އިސްލާމީ ތާރީހުގެ ވާހަކަތަކާއި ނަބިއްޔުންގެ ސީރަތު ކިޔައިދީ، އިސްލާމީ ރިވެތި އަހުލާގު ދަސްކޮށްދިނުމަށް ހާއްސަ ސަމާލުކަމެއް ދެވިދާނެއެވެ. މީގެ ސަބަބުން ކުދިންނަށް މައިންބަފައިންގެ ލޯބި އިހުސާސްވެ، ހެޔޮލަފާ ޖީލެއް ބިނާކުރުމަށް މަގުފަހިވެގެންދާނެއެވެ.

ނިންމުން
އާއިލާ އަކީ ކޮންމެ މުޖުތަމައެއްގެވެސް އެންމެ މުހިންމު ބިންގަލެވެ. އާއިލީ ގުޅުން ބަދަހިވެ، އެއްބަޔަކު އަނެއްބަޔަކަށް އަޅާލައި އޯގާތެރިވާ މުޖުތަމައެއްގައި ހަމަޖެހުމާއި އުފާވެރިކަން އަބަދުވެސް ދެމިއޮންނާނެއެވެ. އޭގެ ބަދަލުގައި އާއިލީ ގުޅުންތައް ހީނަރުވެއްޖެނަމަ، މުޖުތަމައުގައި އިޖުތިމާއީ އެތައް މައްސަލަތަކެއް އުފެދިގެންދެއެވެ. އެހެންކަމުން، މާތް ﷲ އަހަރެމެންނަށް ދެއްވާފައިވާ މި މާތް ހުކުރު ދުވަހުގެ ބޭނުން އެންމެ ހެޔޮގޮތުގައި ހިފަމާތޯއެވެ. އަޅުކަންތަކަށް ފަރުވާތެރިވުމާއެކު، މައިންބަފައިންނާއި އަނބިދަރިން އަދި ގާތްތިމާގެ މީހުންނާ އޮންނަ ގުޅުން އިތުރަށް ވަރުގަދަކުރުމަށް މިއަދު އަޒުމް ކަނޑައަޅަމާތޯއެވެ. އޭރުން ހުކުރު ދުވަހަކީ ދުނިޔެއާއި އާހިރަތުގެ ބާއްޖަވެރިކަން ލިބެނިވި، ﷲ ގެ ރަހުމަތާއި ބަރަކާތުން ފުރިގެންވާ ހަގީގީ އީދަކަށް ވެގެންދާނެއެވެ.

ކޮމެންޓް